Pracht + Kraal

Afrika Het verhaal van de kraal 20 Feb 2007

ketting van maatlepels (Zuid-Afrika)

De plaats waar de bezoeker de tentoonstelling binnenkomt is gewijd aan dit eerste thema, over geschiedenis, techniek, materialen en inventiviteit, maar ook over de symbolische betekenis en het gebruik als ruilmiddel. In april 2004 werden in de Blombos-grot in Zuid-Afrika geperforeerde schelpenkralen gevonden waarvan de ouderdom op 77.000 jaar is vastgesteld. De perforaties en slijtsporen wijzen erop dat de schelpen gedragen zijn als sieraden. Dit voor evolutiedeskundigen revolutionaire nieuws trok wereldwijd de aandacht. NRC Handelsblad: "(…) Volgens de heersende opvattingen zou onze soort vóór ongeveer 50.000 jaar geleden nog niet goed in staat zijn tot symbolisch denken en handelen. Maar een kraal, hoe onaanzienlijk ook, kan alleen maar een symbolische functie hebben. Dieren maken geen kralen, mensen wel."

Schelpen en andere dierlijke en plantaardige materialen zoals tanden, botjes, zaden, klauwen zijn lang de enige grondstof voor kralen gebleven. Vanaf 3500 v. Chr. wordt glas gebruikt, met alle mogelijkheden tot variatie in kleur, glans en afwerking, en nu worden kralen gemaakt van alle mogelijke materialen, van papier tot piepschuim. Gevonden en overtollige voorwerpen zijn ook heel geschikt: dopjes van tandpastatubes, maatlepeltjes, pluggen, injectienaalden, coladoppen, vingerhoeden en veel meer.

In het subthema ‘Kralen brengen geluk’ is de oorspronkelijke magische functie van kralen als amulet te zien. Gebedskralen uit alle wereldreligies verwijzen naar de verwantschap tussen het Nederlandse ‘bede’ en het Engelse woord voor kraal ‘ bead ’.

Hier komt ook de functie van de kraal als ruil- en betaalmiddel aan de orde. Al vanaf 200 v. Chr. werd de Indiase glaskraal veelvuldig als ruilmiddel gebruikt in de internationale handel. Tijdens de Europese expansie vertrokken vanuit Venetië en Amsterdam schepen vol kralen naar verre continenten. In Afrika werden de glaskralen geruild tegen goud, slaven, ivoor en palmolie. De prijs van een slaaf was een snoer van rode kralen gelijk aan de omtrek van zijn middel. De kleurige importkralen werden door de inheemse volken gebruikt ter versiering van hun lichaam en traditionele dracht.


<< naar Magazine