Afrikaanse Architectuur
artikelfotoAfrika
Inleiding: Afrikaanse architectuur
13 Mar 2007 - stichting ArchiAfrika
Ondergrondse kerk in Lalibela, Ethiopie

Een definitie van Afrikaanse architectuur is niet zo een, twee, drie te geven. Haar ware identiteit wordt daardoor voornamelijk bepaald door datgene wat het andere niet is. Met andere woorden, door de bouwwerken die we in de rest van de wereld niet tegenkomen.
 
Bij hen die zich iets meer verdiept hebben in het continent, verschijnen daarom heel andere beelden voor ogen dan enkel die huizen waarin de dagen gesleten worden met het malen van maïs en het zoeken naar verkoeling buiten het bereik van de verzengende zon, maar doet dromen over Great Zimbabwe, de mysterieuze moskee van Djenne en de Dogon in Mali, de ondergrondse kerken van Lalibela, Ethiopië en natuurlijk de piramides in Egypte. Toch blijven deze beelden ook in gebreke, wanneer we slechts dit Afrikaanse architectuur zouden noemen.

Architectuur blijft onderhevig aan verandering en beleeft haar eigen ontwikkeling, ook in de roerige Afrikaanse geschiedenis. Kolonisten hebben een enorme impact gehad op de gebouwde Afrikaanse omgeving. De meeste Afrikaanse steden ontstonden pas na het arriveren van de koloniale machten en hebben daarom een onuitwisbare westerse stempel gekregen. Zo is in steden met een Franse koloniale achtergrond vaak de invloed van Haussmann te herkennen. Neem de Champs Elysées van Dakar: de Avenue George Pompidou die het centrum van de stad doorkruist, met pontificaal in het midden gelegen het ‘Place de l’Indépendance ’ als Afrikaanse Arc de Triomph.

In de periode na de onafhankelijkheid werd er door de nieuwe Afrikaanse regeringen echter sterk de nadruk gelegd op de Afrikaanse identiteit binnen de architectuur om het gevoel van herwonnen autonomie te versterken. Zelfs de niet-Afrikaanse architecten die werden ingeschakeld om een bijdrage te leveren aan de opbouw van de gloednieuwe Afrikaanse steden sloten aan bij het Afrikaanse gedachtegoed. Kenzo Tange uit Japan ontwierp Abuja, rekening houdend met lokale structuren en eigenschappen. Project Planning Associates uit Toronto, Canada, ontwierp een plan voor Dodoma, de nieuwe hoofdstad van Tanzania, welke sterk gebaseerd was op de ideologie van Ujamaa van President Nyerere. Helaas is dit plan door economische tegenspoed echter niet tot wasdom gekomen.

Maar de recente onafhankelijkheid had ook een andere beweging tot gevolg; Afrikaanse architecten ontwierpen gebouwen die stonden voor de nieuwe dynamische natie, die zou laten zien dat het wat betekende in de wereld en dat het op eigen benen kon staan. Daarbij omarmden zij de toen heersende opvattingen over modern bouwen en vielen niet terug op de traditionele Afrikaanse architectuur. Ze trachten daar zelfs een breuk mee te maken, analoog aan de gedachten van de modernen in het Westen. Neem bijvoorbeeld de Central Library in Dar es Salaam, van Anthony Almeida; een slim en krachtig ontwerp dat goed is ingebed in de stad en lokale omstandigheden, maar toch in ontwerp is gebaseerd op de principes van het Modernisme en functionaliteit ten top biedt. De Afrikaanse architecten hadden echter wel te maken met een eigen klimaat en samenleving, waardoor de bouwwerken weldegelijk een eigen identiteit en kenmerken kregen, die als Afrikaans onderscheiden zouden kunnen worden.

Van een aantal van de bovengenoemde voorbeelden is de Afrikaansheid onbetwist. Het wordt echter pas mogelijk om een overzichtelijk beeld van de identiteit van Afrikaanse architectuur te geven wanneer duidelijk wordt door welke overeen-komsten deze voorbeelden met elkaar worden verbonden. Vaak wordt geopperd dat het materiaalgebruik de Afrikaansheid bepaalt. Ontegenzeggelijk is dit een bindende factor: zowel de Dogon en de bewoners van Djenne in Mali als de Ndebele in Zuid Afrika en de Masai in Tanzania en Kenia gebruiken leem als voornaamste bouwmateriaal. Maar over de hele wereld is bouw lokaal gebonden, en wordt het meest gebruikte bouwmateriaal lokaal gewonnen. Denk bijvoorbeeld maar aan de bakstenen in Nederland, gemaakt uit rivierklei, of de plaggenhutten in Drenthe. Ook de opbouw van de Afrikaanse samenleving met zijn extended families vraagt om een specifieke structuur van gebouwen en hun onderlinge verhoudingen. De court (binnenplaats) is hier een voorbeeld van. Deze court vinden we terug op heel verschillende, uiteenlopende plekken in Afrika en zou daarom ook typisch Afrikaans genoemd kunnen worden. Dit brengt ons echter toch weer terug bij de stelling dat traditionele architectuur typisch Afrikaans is.

Als de ware Afrikaanse architectuur echter slechts die architectuur is, die niet beïnvloed is door de westerse wereld, hoe moet het vanaf nu dan verder? Zijn de moderne gebouwen in Dakar van Pierre Atepa Goudiaby niet Afrikaans meer? Of wat te denken van de fantastische ontwerpen van Oluwole Olumuyiwa uit Nigeria, die, geschoold door o.a. Van den Broek en Bakema in Rotterdam, uiterst moderne gebouwen en plannen ontwikkelde, die geen directe aansluiting meer bieden aan wat als ‘traditionele architectuur’ aangeduid kan worden. Produceert een architect als David Adyaje, de in Tanzania geboren zoon van Ghanese ouders, die getraind is in Engeland en onder andere gewerkt heeft met David Chipperfield en Eduardo Souto De Moura Architects Afrikaanse architectuur? Is de moskee in Fréjus , gebouwd door een Senegalese legionair met heimwee tijdens de Tweede Wereldoorlog, Afrikaanse architectuur? We gaan er van uit dat Mick Pearce een prachtig staaltje contemporaine Afrikaanse architectuur heeft verricht met zijn Eastgate Building in Harare, gerealiseerd in 1996. Maar als Pearce, toch echt van Zimbabwaanse nationaliteit, bouwt in Melbourne in Australië, mogen we het dan nog tot Afrikaanse architectuur rekenen?

Wat is Afrikaanse architectuur? Het formuleren van een gepast antwoord op deze vraag is sinecure, maar dat geeft niet. Belangrijker is de bewustwording van het feit dat Afrikaanse architectuur bestaat in zeer veel vormen, die uiteindelijk allen bijdragen aan haar veelzijdige en uitermate boeiende voorkomen.
 
Anne-Katrien Denissen
 



<< naar Magazine


meer foto's voor
Inleiding: Afrikaanse architectuur: fotofotofotofotofotofotofotofoto
SPECIAL: Afrikaanse Architectuur
Uitwisseling van kennis & informatie over architectuur
Een belangrijk onderdeel van de...


Meer in Afrika:
Nollywood, voetbal, Obama en meer
Africa in the Picture heeft veel meer te bieden dan wat in de rest van de...

Een stralend slot
Het overweldigende sluitstuk van de tentoonstelling wordt gevormd door een...

Your Hood in the Picture - Battle tussen de stadsdelen
Africa in the Picture en AT5 organiseren een film battle tussen stadsdelen:...


Magazine actueel:
Manecas Costa - alsnog in Nederland - win vrijkaarten
Manecas Costa, zanger, componist en...

Online expositie Afrika-foto's Frits Eisenloeffel
Sinds begin februari 2014 staat op de...

Auteur Helon Habila over Olie op water - korting voor bezoekers Africaserver
Op woensdag 19 februari komt de...

Samen door Mandela: Zondag 15 december 2013 Stadsschouwburg en de Melkweg, Amsterdam
‘Samen door Mandela’ wil met u...

2013 Prince Claus Laureate Ahmed Fouad Negm has passed away
RIP Egyptian poet and this year's...

Vieux Farka Touré in Nederland, winactie voor lezers Africaserver
In november verzorgt Vieux Farka Touré,...


Sites bij dit artikel:
ArchiAfrika
http://www.archiafrika.org

Afrika
hyperlinks index Africaserver


Processed by Apache Cocoon 2.1.7 in 296 milliseconds.