Arts | Politics | Economy | Education & Sciences19 Nov 2017
artikelfotoRwanda, Democratic Republic of Congo, Burkina Faso
Met een wapen heb je de macht in handen
Politics, 20 Mar 2007 - redactie Africaserver
Ituri - Oost-Congo

De documentaire Dealing and Wheeling in Small Arms gaat over kleine wapens, en dan vooral over de vrijwel ongecontroleerde verspreiding van kleine wapens en wat daarmee samenhangt. Afrika neemt in de film een belangrijke plaats in, vandaar dit gesprek met regisseur Sander Francken. Hij is net terug uit Brussel, waar Dealing and Wheeling in Small Arms is vertoond in het Europese Parlement.
 
Hoe ben je op dit spoor gekomen?

In 2001 heb ik voor de afdeling van Wapenbeheersing & Wapenexport van het Ministerie van Buitenlandse Zaken de documentaire Fighting Weapons for Development gemaakt. Die film behandelt een onder andere door Nederland gefinancierd project voor de inzameling en vernietiging van kleine wapens in Cambodja, een land dat door 35 jaar burgeroorlog overspoeld is met kleine wapens. Ik ben er onder de indruk geraakt van het belang en de schoonheid van dit vredesproject en de betekenis die het heeft voor een land als Cambodja. Ik kwam er ook in contact met experts, die me op het spoor hebben gezet van dit urgente, wereldwijde probleem. In Cambodja zijn in vijf/zes jaar tijd zo'n 200.000 wapens ingezameld en vernietigd, wereldwijd groeit het aantal echter jaarlijks met zo’n 8 miljoen stuks – en dus zo’n slordige 40 miljoen in dezelfde periode dat er in Cambodja 200.000 stuks uit roulatie zijn gehaald. De slachtoffers van kleine wapens kom je overal ter wereld tegen, in conflictgebieden in ontwikkelingslanden maar ook in rustige landen zoals Nederland, van criminele liquidaties tot bijvoorbeeld de moord op Theo van Gogh en Pim Fortuyn. Je ziet het aantal dodelijke slachtoffers van vuurwapens ook hier bijna jaarlijks toenemen.

Maar er bestaan geen internationale, juridisch bindende regels om de toenemende verspreiding van deze wapens onder controle te krijgen. In Europa hebben we wel een code of conduct voor de export van kleine (en andere conventionele) wapens. Zolang het goed uitkomt, houden de meeste landen zich daaraan – maar als er economische, politieke of strategische belangen in het geding zijn, gaan ze deze fatsoensnormen gemakkelijk overboord.

Ondanks een eindeloze reeks onderzoeken, rapporten, seminars en conferenties worden er maar weinig concrete stappen gezet om de illegale, ‘grijze’ en legale handel in kleine wapens aan te pakken. Er is een grote hoeveelheid kennis over deze problematiek voorhanden, maar die blijft tot dusver grotendeels voorbehouden aan een internationaal groepje experts; ik wou deze film maken om een grotere groep mensen bij de problematiek te betrekken.

Het is een tijdrovend proces geweest om dit voornemen te realiseren.

Uiteindelijk hebben circa twaalf verschillende fondsen relatief kleine bijdragen geleverd voor de ontwikkeling, productie en uitbrengkosten van de film. Als ik met grotere bijdragen van pakweg twee of drie fondsen had kunnen volstaan, was de film jaren eerder uitgekomen. In binnen- en buitenland ben ik op zoek geweest naar zendgemachtigden die zouden willen coproduceren. LLINK, De Nieuwe Omroep is uiteindelijk enthousiast in het project gestapt - anders had ik het waarschijnlijk niet gered.

Dealing and Wheeling in Small Armswordt op ongebruikelijke plaatsen vertoond

Begin januari werd Dealing and Wheeling in Small Arms in de Nederlandse bioscoop uitgebracht; toch blijft het reguliere bioscoopcircuit een moeilijk platform voor documentaires, uitzonderingen daargelaten. Daartegenover staat dat ik veelvuldig wordt benaderd door mensen, die de film willen vertonen in combinatie met een debat over de problematiek van kleine wapens.

Er is een reeks voorstellingen geweest voor gespecialiseerd publiek, zoals de Nederlandse politie, deelnemers aan verschillende internationale conferenties – onder andere een VN-conferentie in New York – studievakgroepen, NGO’s, ministeries, instellingen die zich met wapenbeheersing bezighouden. Ik ben net terug uit Brussel, waar ik aanwezig was bij een vertoning in het Europese Parlement voor onder andere leden van de commissie Defence en Security. Daar was een duidelijke reden voor.

In voormalig Joegoslavië hebben Amerikaanse en Europese strijdkrachten aan het einde van de jaren 90 zich intensief beziggehouden met de inzameling en opslag van honderdduizenden kleine wapens, die bij de lokale legers en de bevolking in gebruik waren. Vreemd genoeg zijn enorme partijen van deze ingezamelde wapens daarna op de internationale wapenmarkt verkocht. Alleen al in Bosnië zijn tussen 2004 en 2006 een half miljoen wapens verdwenen... dat wil zeggen grotendeels verkocht. Voor Dealing and Wheeling in Small Arms heb ik mij in Bosnië toegang weten te verschaffen tot een van de vele wapendepots; we hebben daar onder meer documenten gefilmd inzake talrijke wapenleveranties van het Bosnische Ministerie van Defensie aan een aanzienlijk aantal bedrijfjes in West Europa en de Verenigde Staten, in sommige gevallen brievenbusmaatschappijen op bijv. de Maagdeneilanden. De weg die de verkochte wapens door deze transacties hebben afgelegd is ondoorzichtig, maar aan de andere kant zie je ze weer opduiken in Oost-Congo en Rwanda.

De documenten bleken consequent ondertekend door vertegenwoordigers van EUFOR, eerder van SFOR. Met andere woorden: de Europese gemeenschap heeft wapens ingezameld, die verkocht zijn aan handelaren die ze onder andere in Centraal-Afrika hebben gedumpt, in gebieden waar de internationale gemeenschap alle zeilen moet bijzetten om een verdere destabilisering tegen te gaan.. Dat was natuurlijk niet de bedoeling van Brussel, maar het was er evenmin nog niet doorgedrongen. Een lid van het Europese Parlement had Dealing and Wheeling in Small Arms bij de VN in New York gezien. Hij vond het van groot belang om een en ander via deze vertoning voor het parlement onder de aandacht te brengen. Dat is gelukt; de film heeft grote indruk gemaakt op een aantal belangrijke parlementsleden; heel veel mensen maken zich nu ineens druk over wat er in de toekomst met ingezamelde wapens moet gebeuren. Het antwoord lijkt me simpel: vernietigen.

Vanavond ga ik naar een vertoning met een debat op de Vrije Universiteit, georganiseerd door studenten van de Medische Faculteit i.s.m. een Vakgroep Internationale Betrekkingen. Mijn stelling voor het debat: " zonder publieke discussie in de geïndustrialiseerde landen over de problematiek van kleine wapens, is het streven naar een internationaal verdrag tegen de ongecontroleerde verspreiding van conventionele wapens gedoemd om te mislukken".

Het voorgaande zijn voorbeelden van het gebruik van de film tot dusver, en zo blijven er aanvragen uit uiteenlopende hoeken binnenkomen – zoals vandaag en gisteren van universiteiten in de VS (Berkeley) en Canada.

Dealing and Wheeling in Small Arms speelt voor een belangrijk deel in Afrika

Afrika geldt als voorbeeld in de film, want ook landen in Azië en Zuid-Amerika vormen geliefde bestemmingen voor wapenhandelaren. In ontwikkelingslanden is het centrale gezag niet zelden erg gebrekkig. In de wild-westsituatie die daardoor kan ontstaan, heb je met wapens de macht in handen. Je kunt bijvoorbeeld makkelijker aan geld komen en je kunt jezelf en je familie ermee beschermen. Het uitdelen van een automatisch wapen in een gebied waar mensen een traditioneel bestaan leiden, kan tot gevolg hebben dat binnen korte tijd iedereen in die omgeving ook zo’n wapen wil bezitten. Dat is een negatieve spiraal, die ontzettend moeilijk te keren is.

Tegenwoordig heeft bijna iedere ontwikkelingsorganisatie te maken met de toenemende onveiligheid als gevolg van de illegale instroom van kleine wapens in ontwikkelingslanden. Een extra cynische kant ervan is wel dat de meeste Westerse ontwikkelingsorganisaties financiële ondersteuning ontvangen van regeringen die enorme inkomsten genereren met hun wapenindustrie en –export.

Je betrokkenheid bij Afrika is geen toeval

Die is begonnen in Noord-Afrika, later zijn daar andere gebieden bijgekomen. Door het contact met Afrika ben ik veel meer van het leven gaan begrijpen en heeft mijn leven beslist meer diepgang gekregen. Door het contact met zo’n andere wereld ben ik ook meer van mijn eigen wereld gaan begrijpen.

In 2004 heb ik met bijdragen van het Filmfonds, Cobofonds, NCDO en de Nederlandse Moslim Omroep de film Kennis voor het leven gemaakt. Voor Kennis voor het leven heb ik een orale vertelling gebruikt voor een visualisering van de cultuur en architectuur van Djenné, een indrukwekkende ‘oerstad’ in Mali. In die film zingt een griot het verhaal van Bouba, die op zoek gaat naar antwoord op een vraag van een Marabout, zijn meester: "Wat is het grootste deel van alle kennis?". Hij krijgt zeven dagen om het antwoord te achterhalen. Hij raadpleegt elke dag een ander persoon, zoals een lokale smid, een metselaar, een visser, een jager, twee toeristen, zijn eerste liefde, en hoe mooi hun antwoorden ook zijn, zijn meester keurt ze allemaal af... totdat hij natuurlijk de sleutel vindt.

Het gaat om een universeel volkssprookje, dat gezongen wordt door niemand minder dan Afel Bocoum, protégé van de vorig jaar overleden Ali Farka Touré. Kennis voor het leven is het eerste deel van een drieluik van orale volksvertellingen in uiteenlopende culturen.

De film is enkele keren uitgezonden door de NMO, maar heeft behalve tijdens het International Rotterdam Film Festival en in het Tropentheater in Nederland nauwelijks aandacht gehad. In tegenstelling tot elders: in alle windstreken wordt hij vertoond – van Bermuda tot Dubai en Seoul, van Malmö tot Ouagadougou – waar die onlangs werd geselecteerd voor FESPACO, het belangrijkste filmfestival in Afrika. Ik weet niet of het daar ook daadwerkelijk tot een vertoning is gekomen; men verzocht namelijk om een 35mm kopie – terwijl ik tot dusver alleen over digitale vertoningkopieën beschik. Geen idee of men er over digitale projectieapparatuur kan beschikken.
 
Willem Kerkhoven
 
Een definitie van kleine wapens (er zijn er meer): kleine wapens zijn wapens die door een of maximaal twee personen gedragen en gehanteerd kunnen worden, die weinig onderhoud vergen. Kleine wapens gaan vaak meer dan 50 jaar mee.

Instellingen die Dealing and Wheeling in Small Arms en/of Kennis voor het Leven willen vertonen, kunnen contact opnemen met het productiebedrijf van Sander Francken. Zie de link overDealing and Wheeling in Small Arms bij dit artikel.


<< to Magazine


more images for
Met een wapen heb je de macht in handen: fotofotofotofotofoto
More in Politics:
Surprising Europe is Surprising Audiences
The first day of filming in Amsterdam,...

Wangari Maathai: "Nobody knows everything, you only learn by making mistakes"
In the 1970s, biologist Dr. Wangari...

"Peace is not an event, it's a process" - Interview with Liberian woman peace activist Etwede Cooper
Late 2003 saw the end of the brutal...


More in Democratic Republic of Congo:
Check List - Controversial African exhibition at the Venice Biennale 2007
With the Check List exhibition contemporary African art will be given...


More in Burkina Faso:
Francis Kéré - Philosopher, Activist, Architect
One of the most remarkable articles in the January 2013 issue of ArchiAfrika...


Currently in the magazine:
Magisch Afrika - maskers en beelden uit Ivoorkust
Magisch Afrika, een schitterende...

Julidans - South African choreographer and dance company from Senegal
"At the same time we were pointing a...

Coup Fatal- uitbundige muziektheatrale ode aan de ‘sapeurs’ van Kinshasa (Congo)
Van 16 t/m 18 juni presenteert het...

Manecas Costa - alsnog in Nederland - win vrijkaarten
Manecas Costa, zanger, componist en...

Online expositie Afrika-foto's Frits Eisenloeffel
Sinds begin februari 2014 staat op de...

Auteur Helon Habila over Olie op water - korting voor bezoekers Africaserver
Op woensdag 19 februari komt de...


Sites for this article:
site Dealing ad Wheeling in Small Arms
http://www.dealingandwheeling.com/

United Nations on Small Arms
http://www.un.org/events/smallarms2006/

Control Arms campaign
http://www.controlarms.org/

International Action Network on Small Arms
http://www.iansa.org/

Small Arms Survey (indepent research organisation)
http://www.smallarmssurvey.org/

Campagne tegen de wapenhandel
http://www.stopwapenhandel.org/

CMO-lesinformatie over kleine wapens
http://www.cmo.nl/conflictenbank/index.php?Afrika:Kleine_Wapens

Sander Francken op Cinema.nl
http://www.cinema.nl/cinema/persons/index.jsp?persons=6150807

Politics and Society
hyperlinks index Africaserver

Film
hyperlinks index Africaserver

Rwanda
hyperlinks index Africaserver

Democratic Republic of Congo
hyperlinks index Africaserver

Burkina Faso
hyperlinks index Africaserver


Processed by Apache Cocoon 2.1.7 in 118 milliseconds.