artikelfotoWest-Afrika, Kameroen
Leerherbergen in de Sahel
Onderwijs & Wetenschappen, 8 May 2007 - Redactie Africaserver Magazine
Leerherberg in Senegal

"Het onderwijs in Afrika is een bijna onoplosbaar probleem geworden," vindt Jan de Bosch Kemper. Deze Nederlander woont in Senegal en werkte daar 34 jaar voor UNESCO. Sinds 1990 heeft hij met veel succes het concept voor een aantal Leerherbergen ontwikkeld.
 
In West Afrika zijn momenteel twintig Leerherbergen in zeven Sahellanden, waar zij voorzien in een grote behoefte aan basisonderwijs. Deze herbergen staan in Senegal, Gambia, Mali, Mauretanië, Guinee, Burkina Faso en Kameroen. Jan de Bosch Kemper ontwikkelde het concept voor deze Leerherbergen, omdat hij door zijn jarenlange ervaring als onderwijsadviseur voor UNESCO tot de conclusie is gekomen dat het noodzakelijk is om het onderwijs aan te bieden in een geheel andere context. Het huidige onderwijs voldoet vaak niet, zo vindt hij. Basisonderwijs en alfabetisering moeten plaatsvinden in een niet-formele en kleinschalige context.

Tussen 1990 en 1995 zette hij met steun van onder andere UNESCO-Nederland de eerste Leerherbergen op. Kleinschalige centra, gebouwd naar zijn eigen ontwerp, dat zich voegt naar de plaatselijke bouwstijl. De doelgroep voor de Leerherbergen wordt gevormd door diegenen die lager onderwijs gemist hebben. De Leerherbergen moeten hen toegang geven tot basistechnieken zoals lezen, schrijven rekenen en algemene kennis. Vrouwen en ouderen vormen het grootste deel van deze groep. Daarnaast willen de herbergen een mogelijkheid bieden tot het verlenen van de bijscholing die nodig is om met, op school verworven kennis, tot een beter leven te komen. Onlangs was Jan de Bosch-Kemper in Amsterdam om een lezing te geven over zijn project. De redactie van AS sprak met hem over zijn visie op het Afrikaanse onderwijs.

AS: Jan, waarom is het onderwijs in Afrika een onoplosbaar probleem aan het worden?
Jan de Bosch Kemper: "Het onderwijs en het leger zijn de grootste kostenposten in Afrikaanse landen. Zo gaat bijvoorbeeld 40% van het nationale inkomen van Senegal naar onderwijs. Het probleem daarbij is dat het weinig tot niets oplevert, want het onderwijs sluit totaal niet aan bij de belevingswereld van de mensen. Het onderwijs zoals dat nu geboden wordt, wordt erg beheerst door traditionele, koloniale verhoudingen. De taal waarin het wordt gegeven is altijd een Europese taal en er wordt in alle vakken een voorbeeld genomen hoe het er in Europa aan toe gaat. Maar dat werkt helemaal niet. Het onderwijs moet jonge mensen voorbereiden op een productieve rol in de Afrikaanse landen zelf, dus we moeten niet werken met de Europese vormen van onderwijs, maar we moeten het onderwijs een eigen Afrikaanse identiteit geven. En er zal dan ook een vorm van onderwijs moeten ontstaan die rekening houdt met de eigen culturele nomen en waarden.

AS: Wat zijn er nog meer voor problemen in het Afrikaanse onderwijs?

Jan: "Er is altijd veel te weinig lesmateriaal of het is verouderd en er is weinig echt Afrikaans lesmateriaal. Waarom leren ze mensen lezen, terwijl er helemaal nergens boeken zijn om te lezen? Dan zullen er toch ook bibliotheken moeten komen, maar vooralsnog stimuleert de overheid dat niet. Verder is het basisonderwijs allemaal hetzelfde voor iedereen, terwijl er juist veel meer differentiatie nodig is, zodat leerlingen op hun eigen niveau kunnen werken. Er stoppen nu ontzettend veel leerlingen met het onderwijs en zij gaan niet meer naar school, ondanks het feit dat dat verplicht is. "

AS: Uit onvrede met de bestaande situatie bent u met de Leerherbergen begonnen?
Jan: "Ja, volgens mij is kleinschaligheid de oplossing voor Afrika, zowel economisch als wat betreft onderwijs. Maar de Wereldbank zegt over kleinschaligheid: Nee hoor, dat is veel te duur, dat kost teveel aan overhead en daarom moeten we grootschalig werken. Maar dat werkt juist totaal niet hier in Afrika is mijn ervaring en zo wordt er heel erg veel geld verspild. Miljarden, zelfs."
Actie aan de basis is mijn motto en daarom ben ik in 1990 begonnen met een alfabetiseringskaravaan. Hiermee bezochten we allemaal plaatselijke markten om bij mensen interesse te wekken om te alfabetiseren. We wilden hen niet alleen leren lezen en schrijven, maar ook functionele kennis bijbrengen. Bijvoorbeeld, als je geen malaria wil krijgen moet je onder een muskietennet gaan slapen. Verder leerden we hen dingen zoals klokkijken en family-planning, functionele alfabetisering wordt dat genoemd. Uiteindelijk was deze alfabetiseringskaravaan zo' n succes, dat in de meeste plaatsen die we bezocht hebben een Leerherberg is opgericht."

In de Leerherbergen die nu beheerd worden door UNESCO Clubs van plaatselijke vrijwilligers worden (zoals in de traditionele herbergen) gemotiveerde sprekers en docenten uitgenodigd. Samen met geïnteresseerden praten zij over kwesties die belangrijk zijn voor de duurzame sociale ontwikkeling zoals emancipatie van vrouwen, het voorkomen van aids en de bestrijding van armoede.
Jan: "Zo'n Leerherberg ligt altijd bij een groot dorp met een streekfunctie. De mensen op wie de Leerherberg zich richt leven in de omliggende dorpen. Het is essentieel voor het functioneren van de Leerherbergen dat de hele gemeenschap erbij betrokken wordt. Want het is uiteindelijk de lokale gemeenschap, die vanuit een duidelijk ervaren eigenbelang het programma van de Leerherberg draaiende moet houden.

Ook worden er in de Leerherbergen veel schoolverlaters opgeleid. Hen wordt geleerd om anderen te gaan alfabetiseren. We gaan daarbij uit van het principe: each one, teach one. En het werkt hoor, we leiden vele vrijwillige alfabetiseurs op, die vervolgens de streek intrekken om groepen te vormen die ze gaan scholen. Daarnaast organiseren Leerherbergen ook culturele manifestaties, waarmee ze bijvoorbeeld willen inhaken op de internationale VN-dagen. Dus stel, er wordt in het dorp gezegd: we willen iets doen aan de vroege uithuwelijking van meisjes, wat een groot probleem is, want er zijn geen meisjes boven de veertien die niet getrouwd zijn. Dan gaan we in de Leerherbergen de Internationale Vrouwendag vieren om zo heel geleidelijk tot een andere beeldvorming ten aanzien van de positie van vrouwen te komen."

AS: En nu trouwen de meisjes op oudere leeftijd?

Jan: "Nee, zo snel gaat dat niet, dat is een heel langzaam proces dat pas in de volgende generaties zijn vruchten zal gaan afwerpen. Maar het zaad voor verandering wordt hier gezaaid, hoor. Het gaat in Afrika nu eenmaal met kleine stapjes tegelijk. Maar, zoals E. Burke al zei: "Shame on the one who did nothing, because he thought he could only do a little.""
 
© Hannah Klautz
 
Meer informatie over de leerherbergen vind u op : www.cre-afr.org


<< naar Magazine


meer foto's voor
Leerherbergen in de Sahel: foto
Meer in Onderwijs & Wetenschappen:
Schaats- en zwemles op het droge
Van 4 tot en met 10 september 2010 zijn...

Kijken in een wereld van gevoelens en gedachten - brieven van Nederlandse emigranten
Historica Barbara Henkes doet een...

Ghanese Irene Agyepong bekleedt Prince Claus Chair in Utrecht
Irene Agyepong gaat gedurende twee jaar...


Meer in West-Afrika:
Van ideologie naar Idols
Na de dekolonisatie zagen West-Afrikaanse landen muziek als hét instrument voor...

nieuwe televisieseries De Slavernij, De Slavernij Junior & interview met Roué Verveer
Vanaf 18 september zendt de NTR twee nieuwe televisieseries uit: De Slavernij...

recensie nieuwe film: White Material
Het WK voetbal heeft gezorgd voor een stroom aan optimistische verhalen uit...


Meer in Kameroen:
Schaduwen over Frans Afrika
Welke rol hebben Frankrijk en België gespeeld in de politieke, sociale en...

Gay Africa - Filmen voor vrijheid
In het programma Gay Africa toont het festival een uitgebalanceerde mix tussen...

Highlights from the Motherland
Hoogtepunten uit de recente filmproductie van het Afrikaanse continent. Met dit...


Magazine actueel:
Julidans - South African choreographer and dance company from Senegal
"At the same time we were pointing a...

Coup Fatal- uitbundige muziektheatrale ode aan de ‘sapeurs’ van Kinshasa (Congo)
Van 16 t/m 18 juni presenteert het...

Manecas Costa - alsnog in Nederland - win vrijkaarten
Manecas Costa, zanger, componist en...

Online expositie Afrika-foto's Frits Eisenloeffel
Sinds begin februari 2014 staat op de...

Auteur Helon Habila over Olie op water - korting voor bezoekers Africaserver
Op woensdag 19 februari komt de...

Samen door Mandela: Zondag 15 december 2013 Stadsschouwburg en de Melkweg, Amsterdam
‘Samen door Mandela’ wil met u...


Sites bij dit artikel:
Dakar-Unesco
http://www.dakar.unesco.org/cre

Unesco - Educational Resources Centres (ERC)
http://www.cre-afr.org

Overig onderwijs
hyperlinks index Africaserver

Kameroen
hyperlinks index Africaserver

West-Afrika
hyperlinks index Africaserver


Processed by Apache Cocoon 2.1.7 in 83 milliseconds.