Arts | Politics | Economy | Education & Sciences22 Aug 2014
© Leo de Haan

Bob Denard: de laatste huurling?
23 Oct. 2007

ASC directeur Leo de Haan staat stil bij het overlijden van Bob Denard - de Franse huurling die betrokken was bij diverse burgeroorlogen in Afrika - en bij een eventuele Europese vredesmissie in Soedan en/of in Tsjaad.
 
De Belgische nieuwslezer las het nieuws voor alsof er een einde was gekomen aan een tijdperk: Bob Denard, de Fransman die furore maakt als huursoldaat in Afrika, is dood. En niet eens gesneuveld op een slagveld in Afrika, maar gewoon in bed, ergens in Frankrijk en van de ouderdom. De laatste huurling? Einde van een tijdperk? Ik dacht het niet.

In Nederland is de Denard geen Journaal-onderwerp. Maar de Belgen kennen hem natuurlijk wel, want Denard is deel van hun post-koloniale trauma. Samen met hun eigen Jean Schramme hielp hij Moïse Tshombé - en zijn koperprovincie Katanga – zich af te scheiden van het net onafhankelijke Congo. En velen in België hadden daar toen wel sympathie voor, tenslotte ging het ook om enorme belangen van de Belgische Union Minière daar in Katanga en ook wel om het idee dat de Belgen te vroeg en te snel Congo waren uitgezet. Ze hadden er nog zoveel goeds kunnen doen. Denard en Schramme, die met een handjevol goed getrainde witte huursoldaten en andere opstandelingen een heel Congolees leger de baas wisten te blijven, hielden dat idee bij velen als het ware levend. Dat stukje geschiedenis is inderdaad ten einde.

Maar huursoldaten zijn nog niet weg uit Afrika. Ze vochten in de oorlog om Biafra, en later in Angola en nog niet zo lang geleden in Sierra Leone en Liberia en opnieuw in Congo. Ze waren eerst nog vooral wit – steeds vaker ook uit Zuid-Afrika afkomstig en dan weer uit Oost-Europa – maar steeds vaker ook zwart. Een deel heeft zich nu in de bovengrondse legaliteit genesteld. Als werknemers van een security company trainen en ondersteunen ze nu staatslegers. Of ze zijn beveiligers geworden in dienst van particuliere beveiligingsmaatschappijen. Niet alleen maar als bewakers achter een hek van een bedrijfsterrein, maar ook als ordehandhavers in uitgestrekte concessiegebieden van mijnmaatschappijen. Immers, in het neo-liberale tijdperk kan zelfs het geweldsmonopolie geprivatiseerd zijn.

En er zit nog meer achter Denard. Hij was geen avonturier die alleen maar op eigen houtje handelde. Hij moet, soms meer en soms minder, ook een werktuig zijn geweest van de Franse geheime dienst ter bescherming van Franse belangen in Afrika. En zoals het in die kringen betaamd werd nooit bekend hoeveel er nu van waar was. Daarom liet Denard zich graag als Robin Hood in Afrika afschilderen: altijd bereid de goede zaak te verdedigen en ‘slechte’ staatshoofden af te zetten, gevraagd of ongevraagd. Wijlen Bruce Chatwin beschrijft in zijn voorwoord van zijn boek The Viceroy of Ouidah - over de slavenhandelaar Francisco da Souza in Benin – hoe hij tijdens het vooronderzoek voor dat boek in 1977 in Cotonou, Benin, recht op een konvooi van Denard afreed, die zich met een groep huurlingen al schietend over de boulevard langs de zee een weg door de stad aan het banen was. Ze waren kort daarvoor plotseling op het vliegveld van Cotonou geland en waren op weg naar het presidentiële paleis om de marxist Kerekou af te zetten. Chatwin’s chauffeur maakte rechtsomkeert, maar reed toen recht in de armen van het Beninese leger, die hem voor een van Denard’s huurlingen hield en hem gevangen nam. Denard’s aanval werd uiteindelijk afgeslagen. De rol van de Franse geheime dienst werd nooit precies duidelijk. Denard zinspeelde altijd op hun goedkeuring, zoals hij ook deed bij zijn herhaalde coups op de Comoren, maar hield evengoed vol dat hijzelf Benin van het communisme had willen bevrijden. Nog jarenlang stonden op de boulevard langs het presidentiele paleis in Cotonou alle stoplichten de hele nacht op rood – om maar duidelijk te maken dat de volgende coupplegers er niet door mochten.
Denard staat dus ook voor het verschijnsel van externe subversie in Afrika en die is actueel tot op de dag van vandaag.

De grote vraag is nu of in Afrika het verschil tussen Denard en andere externe interventies, die op het eerste gezicht meer legitieme doelen dienden, wel zo duidelijk gezien wordt. Na Denard en Schramme zijn Franse en Belgische parachutisten vaker in Congo geland om hun landgenoten te redden in de oplaaiende burgeroorlog; Amerikanen hadden humanitaire doelen voor ogen bij hun ingrijpen in Somalië in 1992; en de Fransen grepen in in de burgeroorlog in Ivoorkust. Toch is mijn indruk dat er in de ogen van veel Afrikanen maar een dun lijntje loopt tussen subversief en legitiem, tussen gerechtvaardigd en niet-gerechtvaardigd extern ingrijpen in Afrika.
Dat maakt een Europese vredesmissie in Soedan en/of in Tsjaad zo ingewikkeld. Het doel lijkt zo gerechtvaardigd; een groot humanitair belang dat ver uitstijgt boven het eigenbelang. Geen huurlingen, maar goed opgeleide officiële soldaten uit Europa - misschien ook uit Nederland - onder de vlag van de VN of de EU. Toch zouden we er nog eens over moeten nadenken. En we zouden vooral te weten moeten komen of ze in Afrika het verschil met Denard c.s. wel scherp zien.
 
© Leo de Haan
 
Prof. dr. Leo de Haan is directeur van het Afrika Studiecentrum in Leiden


<< to Magazine




COLUMNS by this author:
China in Europa’s achtertuin
Leo de Haan, rector van het Institute...

Chapeau Zuid-Afrika
Leo de Haan, de nieuwe rector van het...

De grondstoffenrijkdom van Afrika
Leo de Haan, de nieuwe rector van het...

De weerbarstige geografie van Afrika
Leo de Haan, de nieuwe rector van het...

Nog één keer de neo-patrimoniale staat in Afrika
Leo de Haan, de nieuwe rector van het...

Hoe staat het met de armoede in Afrika?
Leo de Haan, de nieuwe rector van het...

Wat is Afrikastudies eigenlijk?
Leo de Haan, de nieuwe rector van het...

Waar ligt Afrika?
Leo de Haan, de nieuwe rector van het...

Wat te doen met fragiele staten?
ASC directeur Leo de Haan houdt de...

Verkiezing van een ANC-voorzitter op zijn Koninginnedags
ASC directeur Leo de Haan ziet...

Oudejaarsavond over de Afrikaanse staat
ASC directeur Leo de Haan blikt in zijn...

De vloek van goud
ASC directeur Leo de Haan geeft zijn...

Jan Pronk moet blijven
…..in Khartoem natuurlijk.ASC directeur...


COLUMNS by other authors:
Zuid-Afrikaans optimisme
Met het South African Institute for...

Veel over, weinig uit Afrika op IDFA 2011
In het programma van het IDFA 2011, het...

Het Zuid-Afrikahuis
Het Zuid-Afrika Huis aan de Amsterdamse...

Kunst in Bamako, een maand Bogolan (III)
Studenten van de opleidingen Beeldende...

Kunst in Bamako, een maand Bogolan (II)
Studenten van de opleidingen Beeldende...

Kunst in Bamako . Een maand Bogolan
Studenten van de opleidingen Beeldende...

nawoord Ethioblog Joep Pelt no. 12 / Joep Pelt in Ethiopië
Nog eenmaal, twee weken na terugkeer in...

Ethioblog Joep Pelt no. 11 / Joep Pelt in Ethiopië
De bekende musicus Joep Pelt is de...

Donne-moi Un Bic !
Sven Jense is a young film- and...

Kokossoep
Mangrove, die een van de vegetaties in...

Route de la Espoir – becoming Africa
Sven Jense is a young film- and...

Seo - het gaat goed, in Mali
Ton en Imelda, een Amsterdams stel van...

IFFR 2009 bewijst bestaansrecht Africa in the Picture
De 38e editie van het Internationaal...

Africa's illegal love
Sybilla Claus, Afrika-redacteur bij het...

Experience of Viafrica staff member in Kenya on last elections
Viafrica Kenya is represented by three...

Van Zanzibari en Verdonk
Vanaf vandaag zou in het Amsterdamse...

Muzikaal weblog vanuit Mali
Singer-songwriter Joep Pelt die in...

Van het strand naar Asylum Down
"Voetbal, bier en feestjes. Daar gaat...

Akwanga - gekookte yam met tomatensaus
In het noordoosten van Nigeria, ligt...

over Kenia en of het nog wat wordt met democratie in Afrika
ZAM-hoofdredacteur maakt zich kwaad...

Koninginnedag bij ANC-verkiezing in Zuid-Afrika? - een reactie
NRC-Handelsblad correspondent Bram...

EEN - jongeren op campagne om armoede de wereld uit te helpen
Afgelopen zomer heb ik als vrijwilliger...

AfricAlive: Eindpunt behaald !!
Bogdan - een van de 5 Delftse studenten...

Trans African Highway - Eindelijk Rijden !!! - On the road again
Hans en Doenan - twee van de 5 Delftse...

Economische levensduur
Robbert-Jan - één van de 5 Delftse...

Ghana Police Farce (a satire)
Hardly a day passes without a report of...

Geld verdienen aan Mandela
ZAM's hoofdredacteur Bart Luirink stelt...

A walk in the park
Alexander - één van de 5 Delftse...

Koude douche
Doenan - één van de 5 Delftse studenten...

Afrikaanse perikelen
Robbert-Jan - één van de 5 Delftse...

G8 Blues (a satire)
African journalist Femi Akomolafe has...

G8 willen beloftes doorhevelen naar anderen
In Gleneagles twee jaar geleden, kwam...

A Call for Re-Colonization
Reading this article may upset the...

Madonna's Oliver
In het kerstnummer 2006 van het...

How not to measure poverty
How not to measure poverty: European...

Geef mij maar Madonna
Minister Van Ardenne kent geen twijfel....

Afro-pessimisten, opgelet!
Volkskrant correspondent Hans Moleman...

Kleurrijk Afrika
Is Uw beeld van Afrika zo’n beetje...

Africa, oh, poor Africa!
Africa, oh, poor Africa! Take a look at...

Poverty is not African
A journalist said to the other: “I...


Currently in the magazine:
Julidans - South African choreographer and dance company from Senegal
"At the same time we were pointing a...

Coup Fatal- uitbundige muziektheatrale ode aan de ‘sapeurs’ van Kinshasa (Congo)
Van 16 t/m 18 juni presenteert het...

Manecas Costa - alsnog in Nederland - win vrijkaarten
Manecas Costa, zanger, componist en...

Online expositie Afrika-foto's Frits Eisenloeffel
Sinds begin februari 2014 staat op de...

Auteur Helon Habila over Olie op water - korting voor bezoekers Africaserver
Op woensdag 19 februari komt de...

Samen door Mandela: Zondag 15 december 2013 Stadsschouwburg en de Melkweg, Amsterdam
‘Samen door Mandela’ wil met u...

Sites for this column:
website van Leo de Haan
http://www.leodehaan.nl/

Africa Studie Centrum Leiden
http://www.ascleiden.nl/

Wikipedia - Bob Denard
http://nl.wikipedia.org/wiki/Bob_Denard


Processed by Apache Cocoon 2.1.7 in 116 milliseconds.