ZAM - voorjaar 2006
artikelfotoZuidelijk Afrika
Afrikaanse opera zoekt eigen gezicht
1 Mar. 2006
Foto Ruphin Coudyzer

Princess Magogo komt naar Nederland! Dat wil zeggen: de opera over het leven van deze legendarische Zulu prinses. Met de beroemde zangeres Sibongile Khumalo in de titelrol. De opera in Zuid-Afrika schudt haar apartheidsveren van zich af.
 
Nog steeds zien veel Zuid-Afrikanen opera als een eurocentrische, overbodige, elitaire kunstvorm. De bestaande operagezelschappen kunnen maar moeizaam aan geld komen en moeten voortdurend argumenteren waarom ze een plaats verdienen in het huidige culturele leven. Heel anders was dat onder de apartheid. Operagezelschappen werden in die tijd gesubsidieerd door de staat.
Zuid-Afrika leverde in het verleden een handvol wereldberoemde sterren, zoals spintosopraan Emma Renzi, coloratuursopraan N Mimi Coertse en Wagnerzangeres Marita Napier. In recentere jaren zijn de tenoren in opkomst. Internationale lauweren oogstten Johan Botha – die wel doorgaat voor ‘de vierde tenor’ naast het beroemde drietal Carreras, Domingo en Pavarotti – en Deon van der Walt. De laatste heeft sinds december 2005 een plaatsje in de beruchte Zuid-Afrikaanse misdaadstatistieken; in die maand werd hij op zijn wijnbouwbedrijf doodgestoken.
Het zijn vooral blanke Zuid-Afrikanen die internationale successen vieren. Wil het genre in Zuid-Afrika overleven, dan is het van levensbelang dat er zwarte operasterren opstaan die in Zuid-Afrika werken én hun naam weten te vestigen in het internationale operacircuit. In dit verband ziet de toekomst er redelijk rooskleurig uit; er bestaat heel wat operatalent onder de Afrikanen. Bovenaan staat Sibongile Khumalo. Zij had al naam gemaakt met Afrikaanse jazz en traditionele muziek, voordat zij moeiteloos de overstap maakte naar de opera. Khumalo treedt regelmatig op met de opera van Kaapstad, heeft gezongen in Duitsland en Noorwegen, en zingt nu ook de titelrol in de opera Princess Magogo Ka Dinuzulu van Mzilikazi Khumalo, de eerste opera in het isiZulu.
Van even groot belang voor de toekomst van de opera is dat er een nationale operastijl wordt gevonden. In alle landen waar de opera een vaste plek in het culturele leven heeft veroverd, is een nationale stijl ontstaan die het enthousiasme weet vast te houden. Wijd en zijd werd verwacht dat Princess Magogo zo’n traditie in gang zou zetten in Zuid-Afrika. Maar inmiddels denkt menigeen dat deze opera een valse start is, veroorzaakt door politieke belangen en artistieke gebreken.

Een nationaliste
De echte prinses Magogo, die in 1984 stierf, was de moeder van Afrikaanse opera zoekt eigen gezicht Mangosuthu Buthelezi, de huidige leider van de Inkatha Vrijheidspartij, die vooral aanhang heeft onder Zulu’s. In KwaZulu-Natal, waar de partij nog veel macht heeft, is de prinses een legende vanwege haar rol bij het bewaren van de vertel- en muziektradities van haar Zulu-cultuur. In de opera zit veel muziek verwerkt die zij componeerde. Het leven van de prinses leek een voor de hand liggende keuze als onderwerp voor een nationale opera: een heldin die muzikaal is én bovendien een nationaliste is.
Geld voor deze opera kon echter alleen in KwaZulu-Natal worden gevonden, bij Opera Africa in Durban. Aangezien deze particuliere organisatie voor operaproducties onder leiding staat van blanken, zal er ongetwijfeld een flinke dosis diplomatie én vleierij nodig zijn geweest om het project van de grond te krijgen. Daarbij loerde altijd het gevaar van het vervreemden van andere Afrikaanse etnische groepen en andere politieke richtingen; de felle botsingen in de jaren tachtig tussen het ANC en de Inkatha Vrijheidspartij zijn nog niet vergeten. Het resultaat is dat de opera weliswaar een nationaal werk is – maar een nationaal werk van KwaZulu-Natal, niet van Zuid-Afrika.
Dat de componist en de belangrijkste zangeres, de protagonist en de sponsor allemaal familie van elkaar zijn, is niet alleen maar toeval. Het hoeft niet direct een teken van nepotisme te zijn, maar het is wel typerend voor de politieke omstandigheden waaronder de opera tot stand kwam – een situatie die niet bevorderlijk is voor de schepping van een blijvende nationale operastijl. Toch kreeg de Princess Magogo een krachtig stempel van goedkeuring toen Nelson Mandela in 2003 de opvoering van de opera in het State Theatre in Pretoria bezocht. Diens verschijning ontlokte bij het publiek een nog enthousiaster applaus dan wie van de uitvoerenden op het podium ook.

Toeristisch
Ook muzikaal is de opera problematisch. Terwijl in de orkestbak Afrikaanse instrumenten klinken en Magogo’s muziek nooit ver weg is, is de orkestratie opvallend Europees. Dramatisch volgt het werk de Afrikaanse orale traditie; het is daarom sterker verwant met de Griekse tragedie – waar de actie buiten het toneel plaatsvindt en aan het publiek wordt verteld door de karakters op het toneel – dan met Europese opera. Dat leidt tot een vrij statisch drama op muziek. Wel biedt de vorm veel mogelijkheden voor visueel spektakel. De Afrikaanse ceremoniële scènes, vol trommels en dansen zoals je die aantreft in de toeristische cultural villages in heel Zuid-Afrika, zorgen voor de meest gedenkwaardige momenten. Dit betekent dat Princess Magogo helemaal niet oogt als een nationale opera, maar als de geschiedenis van Afrika door de ogen van een bezoeker.
Het werk is van grote waarde, laat daar geen twijfel over bestaan. Weinig toehoorders bekommeren zich na afloop om de politieke achtergronden en de zwakheden in het werk. Zij genieten van het bijzondere karakter van de voorstelling en van de uitblinkende ster Sibongile Khumalo. Maar de Zuid-Afrikaanse opera wacht nog tot er een echt vernieuwend werk tot stand komt, dat echt het begin vormt van een nieuwe Afrikaanse operastijl.
 
Daniel Somerville
 
Princess Magogo is van 13-17 mei te zien in het Muziektheater in Amsterdam. De opera wordt uitgevoerd door African Renaissance Opera Productions uit Durban. De tekst in isiZulu wordt Nederlands boventiteld. Zie de advertentie op pagina 44. Meer informatie: www. gastprogrammering.nl

<< naar Magazine


meer foto's voor
Afrikaanse opera zoekt eigen gezicht: fotofotofoto
SPECIAL: ZAM - voorjaar 2006
Tegen de misleiding!
Wie in het Westen een onverbiddelijke...

Totale onthouding
Gebruik van condooms helpt aids te...

Een visum is geen reep chocola
Professoren, kunstenaars en...


Meer in Zuidelijk Afrika:
Tegen de misleiding!
Wie in het Westen een onverbiddelijke bestseller over Afrika wil schrijven,...

Dr. Rath misleidt aidspatiënten met vitamine C
Aidsremmers zijn giftig en verergeren aids, beweert dokter Matthias Rath. De...

Origins Centre eert zwarte Adam en Eva - Afrika als centrum van de wereld
Afrocentrisch zonder gêne. Het Origins Centre, het nieuwste museum van...


Magazine actueel:
Manecas Costa - alsnog in Nederland - win vrijkaarten
Manecas Costa, zanger, componist en...

Online expositie Afrika-foto's Frits Eisenloeffel
Sinds begin februari 2014 staat op de...

Auteur Helon Habila over Olie op water - korting voor bezoekers Africaserver
Op woensdag 19 februari komt de...

Samen door Mandela: Zondag 15 december 2013 Stadsschouwburg en de Melkweg, Amsterdam
‘Samen door Mandela’ wil met u...

2013 Prince Claus Laureate Ahmed Fouad Negm has passed away
RIP Egyptian poet and this year's...

Vieux Farka Touré in Nederland, winactie voor lezers Africaserver
In november verzorgt Vieux Farka Touré,...


Sites bij dit artikel:
Zuidelijk Afrika
hyperlinks index Africaserver


Processed by Apache Cocoon 2.1.7 in 244 milliseconds.