ZAM - voorjaar 2006
artikelfotoSouthern Africa
Tegen de misleiding!
1 Mar. 2006
Zapiro

Wie in het Westen een onverbiddelijke bestseller over Afrika wil schrijven, doet er goed aan rekening te houden met de heersende waanbeelden over het continent . Verkoopsucces is dan verzekerd, zegt de Keniase schrijver Binyavanga Wainaina in zijn artikel Hoe schrijf je over Afrika? Zijn tekst vormt een felle aanklacht tegen de misleiding van westerse lezers door de berichtgeving over Afrika. Met de snelheid van een Scudraket heeft het via het internet zijn weg naar duizenden lezers gevonden. Wij bieden het de lezers aan als een Afrikaanse J’accuse.
 
Hoe schrijf je over Afrika?
Verplicht onderdeel van je titel: het woord ‘Afrika’, anders wel ‘duisternis’ of ‘safari’. Ook nuttig zijn woorden als ‘guerrilla’, ‘oneindig’, ‘oorspronkelijk’, ‘stam’. Let op: ‘mensen’ gebruik je voor niet-zwarte Afrikanen; als je ‘het volk’ zegt, bedoel je zwarte Afrikanen. Uit den boze is een foto van een goed aangepaste Afrikaan op je omslag of in je boek, tenzij zo’n Afrikaan de Nobelprijs heeft gewonnen. Een AK-47, uitstekende ribben, blote borsten: allemaal prima te gebruiken. Als er een Afrikaan op moet, zorg dan wel dat je er een hebt die gekleed gaat als Masai, Zulu of Dogon. In je tekst moet het over Afrika gaan alsof dat één land is. Het is er heet en stoffig, met golvend grasland, enorme kuddes en lange, dunne, hongerende mensen. Of het is er heet en vochtig, met kleine mensen die mensapen eten. Blijf niet hangen in precieze beschrijvingen. Je moet in elk geval laten zien dat de Afrikaan één brok muziek en ritme is, en dat hij dingen eet die niemand anders eet. Rijst, rundvlees, graan: niet over hebben. Apenhersenen, dat is waar de Afrikaanse keuken dol op is, net als op geitenvlees, slangen, wormen en larven en alle mogelijke wildsoorten. Laat vooral zien dat jij zulk voedsel kunt eten zonder een spier te vertrekken, vertel hoe je het zelfs lekker gaat vinden – want jij geeft om Afrika.
Onderwerpen die taboe zijn: gewone huiselijke taferelen, liefde tussen Afrikanen (tenzij er iemand doodgaat), verwijzingen naar Afrikaanse schrijvers of intellectuelen, of spreken over schoolkinderen die géén last hebben van een besmettelijke huidziekte of het ebolavirus of die, in het geval van meisjes, genitaal verminkt zijn.

Loyale Bediende
Hou je hele boek sotto voce, samenzwerend met de lezer, hanteer de treurige toon van ik-had-niet-anders-verwacht. Zorg dat van meet af aan duidelijk is dat er op jouw liberale instelling niet het minste is aan te merken en wacht niet te lang met vertellen hoeveel je van Afrika houdt, hoe je verliefdheid op dat continent is begonnen en hoe je er niet meer buiten kunt. Afrika is het enige werelddeel waar je van kunt houden – maak daar gebruik van. Zorg dat de lezer ervan doordrongen raakt dat Afrika zonder jouw ingrijpen en jouw belangrijke boek ten dode opgeschreven is. Onder je Afrikaanse personages kunnen naakte krijgers zijn, loyale bedienden, waarzeggers en zieners, wijze oude mannen die in schitterende afzondering een kluizenaarsbestaan leiden. Of corrupte politici, onbeholpen polygame toeristengidsen en prostituees met wie je geslapen hebt. De Loyale Bediende gedraagt zich steevast als een zeven jaar oud kind en behoeft een stevige leidende hand; hij is bang voor slangen, aardig voor kinderen en betrekt jou altijd in zijn ingewikkelde huiselijke drama’s. De Wijze Oude Man stamt altijd uit een nobel volk (niet het soort stammen dat op je geld uit is zoals de Gikuyu, de Igbo of de Shona). Hij heeft druipende ogen en staat dicht bij de Aarde. De Moderne Afrikaan is een vetzak, een dief die in het visumkantoor werkt, die het vertikt een werkvergunning te verschaffen aan westerlingen die daarvoor in aanmerking komen en die het zo goed voor hebben met Afrika. Hij staat vijandig tegenover ontwikkeling en pleegt zijn overheidsbaantje te gebruiken om pragmatische en goedhartige expats dwars te zitten die een organisatie of een beschermd natuurgebied willen opzetten. Of het is een intellectueel die in Oxford heeft gestudeerd en zich in zijn dure kostuum ontpopt als een politicus met het nodige bloed aan zijn handen. Het is een kannibaal die van de fijnste champagne houdt en zijn moeder is een rijke medicijnvrouw die in feite de touwtjes in het land in handen heeft.

Mama

Onder je personages mag de Aan De Honger Bezwijkende Afrikaanse niet ontbreken, die met nauwelijks een hemd aan haar lijf in een vluchtelingenkamp rondloopt, wachtend op de liefdadigheid van het Westen. Bij haar kinderen lopen de vliegen over de ogen, ze hebben hongerbuikjes; haar borsten zijn plat en leeg. Zij moet er volkomen hulpeloos uitzien. Een verleden mag zij niet hebben, dat leidt maar af van het dramatische moment. Jammerklachten doen het altijd goed. Zij mag in de dialogen nooit iets over zichzelf vertellen; het enige waar zij iets over mag zeggen is haar – onuitsprekelijk – lijden. Zorg in je verhaal ook altijd voor een warme, moederlijke vrouw met een rollende lach, die zich bekommert om jouw welzijn. Je noemt haar simpelweg Mama. Haar kinderen zijn allemaal in de misdaad beland. Deze personages moeten om jouw hoofdpersoon heen cirkelen, om je held in een nog beter daglicht te plaatsen. Je held, dat ben jij (bij een reportage), of een knappe, tragische internationale bekendheid/aristocraat die het nu voor de dieren opneemt (bij fictie). Over het algemeen werkt de grove penseelstreek het best. Zorg dat de Afrikaanse personages nooit lachen, dat zij niet krom liggen om hun kinderen goed onderwijs te bezorgen, of zich simpelweg weten te redden in doorsnee omstandigheden. Maak dat je aan hen iets kunt aflezen over Europa of Amerika in Afrika. Afrikaanse personages moeten kleurrijk zijn, exotisch, larger than life – maar van binnen leeg, zonder dialoog, een levensverhaal zonder conflicten, zonder te weten waar zij naartoe willen, geen diepte of grillen die de zaak maar verwarren.

Naakte borsten

Beschrijf in detail naakte borsten (jong, oud, conservatief, net verkracht, groot, klein) of verminkte genitaliën, of vergrote genitaliën. Of wat voor genitaliën dan ook. En lijken. Of nog beter: naakte lijken. In het bijzonder rottende naakte lijken. Bedenk dat alles wat je schrijft waarin mensen er vies en ellendig uitzien, zal worden beschouwd als weergave van het ‘echte Afrika’, en dat moet ook op je stofomslag staan. Daar moet je niet te teergevoelig over doen, want je probeert ze te helpen hulp te krijgen van het Westen. Het grootste taboe als je over Afrika schrijft: er dode of lijdende blanken in voor laten komen.
Dieren daarentegen moeten worden behandeld als afgeronde, complexe personages. Zij spreken (of grommen terwijl zij trots hun manen schudden) en hebben namen, ambities en wensen. Waag het niet ooit iets negatiefs over een olifant of een gorilla te zeggen. Olifanten kunnen eigendommen aanvallen, oogsten vernielen en zelfs mensen de dood injagen. Kies daarbij altijd de kant van de olifant.
De lezer zal niet verder willen lezen als je geen melding maakt van het licht in Afrika. En van de zonsondergangen – de Afrikaanse zonsondergang moet er altijd in. Die is altijd groot en rood. Er is altijd sprake van een wijde hemel. Grote, lege ruimten en wild, daar gaat het om – Afrika is het Land van de Wijdse Lege Ruimte. Als je schrijft over de toestand van flora en fauna, vergeet dan nooit te vermelden dat Afrika overbevolkt is. Als je hoofdpersoon in de woestijn of de jungle woont bij de inheemse volkeren (dat is iedereen die klein van stuk is), dan is het prima als je meldt dat Afrika ernstig ontvolkt is geraakt door Aids en Oorlog (mag met hoofdletters). Je hebt ook een nachtclub nodig die Tropicana heet, met rondhangende huurlingen, duivelse nouveau riche Afrikanen en hoeren en guerrilla’s en expats. En aan het eind van je boek komt altijd Nelson Mandela die iets zegt over een regenboog of een renaissance. Want jij geeft om Afrika.

 
Binyavanga Wainaina
 
Het originele artikel is ingekort en verscheen in het tijdschrift Granta, nr. 92, The view from Africa (www.granta. nl). Wordt ook gepubliceerd in het tijdschrift Ode.

<< to Magazine


more images for
Tegen de misleiding!: foto
SPECIAL: ZAM - voorjaar 2006
Totale onthouding
Gebruik van condooms helpt aids te...

Afrikaanse opera zoekt eigen gezicht
Princess Magogo komt naar Nederland!...

Een visum is geen reep chocola
Professoren, kunstenaars en...


More in Southern Africa:
Three new ASC publications
Late 2006 three new Research Reports have been published by the African Studies...


Currently in the magazine:
Julidans - South African choreographer and dance company from Senegal
"At the same time we were pointing a...

Coup Fatal- uitbundige muziektheatrale ode aan de ‘sapeurs’ van Kinshasa (Congo)
Van 16 t/m 18 juni presenteert het...

Manecas Costa - alsnog in Nederland - win vrijkaarten
Manecas Costa, zanger, componist en...

Online expositie Afrika-foto's Frits Eisenloeffel
Sinds begin februari 2014 staat op de...

Auteur Helon Habila over Olie op water - korting voor bezoekers Africaserver
Op woensdag 19 februari komt de...

Samen door Mandela: Zondag 15 december 2013 Stadsschouwburg en de Melkweg, Amsterdam
‘Samen door Mandela’ wil met u...


Sites for this article:
Southern Africa
hyperlinks index Africaserver


Processed by Apache Cocoon 2.1.7 in 75 milliseconds.