© Leo de Haan

Wat te doen met fragiele staten?
27 Mar 2008

ASC directeur Leo de Haan houdt de aandacht in het het beleid van Minister Koenders met betrekking tot ontwikkelingssamenwerking bij fragiele staten nader tegen het licht.
 
Minister Koenders noemt fragiele staten een dubbeltje op zijn kant. Daarom geeft hij ze speciale aandacht in zijn beleid. Hij wil graag investeren in fragiele staten om elementaire zaken voor de bevolking als MDGs, veiligheid en mensenrechten te verbeteren. Maar ook omdat dergelijke staten een een gevaar voor onze eigen samenleving kunnen vormen, bijvoorbeeld als vrijhaven voor terrorisme of als bron van vluchtelingenstromen. Investeren in fragiele staten als een belegging in de toekomst dus. Maar zoals met alle beleggingen: ook hier zijn resultaten behaald in het verleden geen garantie voor de toekomst.
Maar welk resultaat is er tot nu in het algemeen geboekt in fragiele staten in Afrika? En moet er alleen maar geinvesteerd worden via en in NGOs en moet de overheid maar even buitenspel worden gezet, of moet die er toch in betrokken worden? Het draait uiteindelijk om de opbouw van een stabiele staat, die ook nog de ontwikkeling voortvarend ter hand moet nemen.

Het karakter van de staat in Afrika en de relatie tot ontwikkelingssamenwerking stelt ons dus voor vragen. Voordat we naar antwoorden zoeken is het verstandig om stil te staan bij de context waarin die vragen gesteld worden en de premissen over de staat die gehanteerd zijn.

Zonder het nadrukkelijk aan de orde te stellen laat de IOB-evaluatie van het Nederlandse Afrikabeleid zien dat in het denken over de staat in Afrika een belangrijke verschuiving is opgetreden. Van de opvattingen over de developmental state in Afrika - zoals die gestalte kreeg in de jaren 1960 en 1970 - is afscheid genomen. Die is weggezet als ineffectief en inefficiënt, want vastgelopen in corruptie, patronage en cli ë ntelisme. Alle inspanningen die de IOB-evaluatie behandelt zijn gericht op de vorming van een afgeslankte nachtwakerstaat, de versterking van civil society en de werking van markten. De staat moet accountable zijn en efficiënt met donorgeld omgaan; hulp moest van project naar budgetsteun verschuiven. Maar hulp bleek een belangrijke - soms de belangrijkste - resource om patronage op gang te houden. Vandaar dat de “neo-patrimoniale staat” een steeds belangrijker issue werd, want die is in westerse ogen niet zo erg accountable en efficiënt. Het Nederlandse Afrikabeleid in de afgelopen periode spoorde duidelijk met de neo-liberale premissen over de staat. Het is tijd om die bij te stellen. Er is een herbezinning nodig op de uitgangspunten van de rol van de staat in Afrika in het ontwikkelingsproces. Die rol kan niet slechts voorwaardenscheppend in markten zijn en alleen actief in sociale sectoren. Die rol moet ook leidend kunnen zijn in productieve sectoren, mede met het oog op Afrika’s positie in globale markten.

Dit perspectief van een herwaardering van de ontwikkelingsstaat in Afrika moet ook leidend zijn in het beleid ten aanzien van fragiele staten. Fragiele staten zouden slechts een beperkte institutionele capaciteit hebben om zonder gevaar hulpgeld te kunnen verwerken. Slechts door ring-fenced, long-term investments in human capital ( McGillivray) en het werken via civil society en private sector zou de absorptiecapaciteit voor hulp van een land toenemen. De overheid zelf is vooral niet te vertrouwen. Uiteraard moet altijd bedacht worden dat o ne size fitts all oplossingen slechts tot op zekere hoogte mogelijk zijn, want elk fragiele staat is door een combinatie van unieke interne en externe factoren weer anders. Maar waar het om gaat is dat in het geval van fragiele staten de overheid niet buiten beschouwing kan en mag gelaten worden.
Uitsluiting van de overheid in fragiele staten – of wat er voor doorgaat – zal verdere instabiliteit veroorzaken. Donorgeld is ook in dergelijke omstandigheden een brandstof voor patronagenetwerken, maar ‘geen donorgeld’ verzwakt de positie van elites en vergroot politieke instabiliteit. Dit is geen pleidooi om corruptie voor lief te nemen. Maar de constatering nodigt wel uit tot het herdenken van processen van legitimering en representering in Afrikaanse staten en lokale opvattingen van accountability . Het is duidelijk dat ‘corruptie’ in de context van dergelijke processen begrepen moet worden. Het is ook duidelijk dat democratisering, de versterking van politieke partijen, verkiezingen e.d. slechts één model zijn om die onderliggende processen van legitimering vorm te geven. Politieke instabiliteit wordt eerder veroorzaakt door uitsluiting van bepaalde bevolkingsgroepen van deze processen dan door zomaar een democratisch tekort. Aandacht voor politieke inclusiviteit is dus noodzakelijk.
 
© Leo de Haan
 
Prof. dr. Leo de Haan is directeur van het Afrika Studiecentrum in Leiden

Leo de Haan leidt samen met Evert Kets (Clingendael) de werkgroep met deze zelfde titel tijdens de EVS Afrikadag op 19 april in Den Haag. Zie bij de sites in de rechterkolom.


<< naar Magazine




COLUMNS van deze auteur:
China in Europa’s achtertuin
Leo de Haan, rector van het Institute...

Chapeau Zuid-Afrika
Leo de Haan, de nieuwe rector van het...

De grondstoffenrijkdom van Afrika
Leo de Haan, de nieuwe rector van het...

De weerbarstige geografie van Afrika
Leo de Haan, de nieuwe rector van het...

Nog één keer de neo-patrimoniale staat in Afrika
Leo de Haan, de nieuwe rector van het...

Hoe staat het met de armoede in Afrika?
Leo de Haan, de nieuwe rector van het...

Wat is Afrikastudies eigenlijk?
Leo de Haan, de nieuwe rector van het...

Waar ligt Afrika?
Leo de Haan, de nieuwe rector van het...

Verkiezing van een ANC-voorzitter op zijn Koninginnedags
ASC directeur Leo de Haan ziet...

Bob Denard: de laatste huurling?
ASC directeur Leo de Haan staat stil...

Oudejaarsavond over de Afrikaanse staat
ASC directeur Leo de Haan blikt in zijn...

De vloek van goud
ASC directeur Leo de Haan geeft zijn...

Jan Pronk moet blijven
…..in Khartoem natuurlijk.ASC directeur...


COLUMNS van andere auteurs:
Zuid-Afrikaans optimisme
Met het South African Institute for...

Veel over, weinig uit Afrika op IDFA 2011
In het programma van het IDFA 2011, het...

Het Zuid-Afrikahuis
Het Zuid-Afrika Huis aan de Amsterdamse...

Kunst in Bamako, een maand Bogolan (III)
Studenten van de opleidingen Beeldende...

Kunst in Bamako, een maand Bogolan (II)
Studenten van de opleidingen Beeldende...

Kunst in Bamako . Een maand Bogolan
Studenten van de opleidingen Beeldende...

nawoord Ethioblog Joep Pelt no. 12 / Joep Pelt in Ethiopië
Nog eenmaal, twee weken na terugkeer in...

Ethioblog Joep Pelt no. 11 / Joep Pelt in Ethiopië
De bekende musicus Joep Pelt is de...

Donne-moi Un Bic !
Sven Jense is a young film- and...

Kokossoep
Mangrove, die een van de vegetaties in...

Route de la Espoir – becoming Africa
Sven Jense is a young film- and...

Seo - het gaat goed, in Mali
Ton en Imelda, een Amsterdams stel van...

IFFR 2009 bewijst bestaansrecht Africa in the Picture
De 38e editie van het Internationaal...

Africa's illegal love
Sybilla Claus, Afrika-redacteur bij het...

Experience of Viafrica staff member in Kenya on last elections
Viafrica Kenya is represented by three...

Van Zanzibari en Verdonk
Vanaf vandaag zou in het Amsterdamse...

Muzikaal weblog vanuit Mali
Singer-songwriter Joep Pelt die in...

Van het strand naar Asylum Down
"Voetbal, bier en feestjes. Daar gaat...

Akwanga - gekookte yam met tomatensaus
In het noordoosten van Nigeria, ligt...

over Kenia en of het nog wat wordt met democratie in Afrika
ZAM-hoofdredacteur maakt zich kwaad...

Koninginnedag bij ANC-verkiezing in Zuid-Afrika? - een reactie
NRC-Handelsblad correspondent Bram...

EEN - jongeren op campagne om armoede de wereld uit te helpen
Afgelopen zomer heb ik als vrijwilliger...

AfricAlive: Eindpunt behaald !!
Bogdan - een van de 5 Delftse studenten...

Trans African Highway - Eindelijk Rijden !!! - On the road again
Hans en Doenan - twee van de 5 Delftse...

Economische levensduur
Robbert-Jan - één van de 5 Delftse...

Ghana Police Farce (a satire)
Hardly a day passes without a report of...

Geld verdienen aan Mandela
ZAM's hoofdredacteur Bart Luirink stelt...

A walk in the park
Alexander - één van de 5 Delftse...

Koude douche
Doenan - één van de 5 Delftse studenten...

Afrikaanse perikelen
Robbert-Jan - één van de 5 Delftse...

G8 Blues (a satire)
African journalist Femi Akomolafe has...

G8 willen beloftes doorhevelen naar anderen
In Gleneagles twee jaar geleden, kwam...

A Call for Re-Colonization
Reading this article may upset the...

Madonna's Oliver
In het kerstnummer 2006 van het...

How not to measure poverty
How not to measure poverty: European...

Geef mij maar Madonna
Minister Van Ardenne kent geen twijfel....

Afro-pessimisten, opgelet!
Volkskrant correspondent Hans Moleman...

Kleurrijk Afrika
Is Uw beeld van Afrika zo’n beetje...

Africa, oh, poor Africa!
Africa, oh, poor Africa! Take a look at...

Poverty is not African
A journalist said to the other: “I...


Magazine actueel:
Magisch Afrika - maskers en beelden uit Ivoorkust
Magisch Afrika, een schitterende...

Julidans - South African choreographer and dance company from Senegal
"At the same time we were pointing a...

Coup Fatal- uitbundige muziektheatrale ode aan de ‘sapeurs’ van Kinshasa (Congo)
Van 16 t/m 18 juni presenteert het...

Manecas Costa - alsnog in Nederland - win vrijkaarten
Manecas Costa, zanger, componist en...

Online expositie Afrika-foto's Frits Eisenloeffel
Sinds begin februari 2014 staat op de...

Auteur Helon Habila over Olie op water - korting voor bezoekers Africaserver
Op woensdag 19 februari komt de...

Sites bij deze column:
website van Leo de Haan
http://www.leodehaan.nl/

Africa Studie Centrum Leiden
http://www.ascleiden.nl/

werkgroep Leo de Haan en Evert Kets op Afrikadag 2008
http://afrikadag2008.m8.mailplus.nl/genericservice/code/servlet/React?wpEncId=r2GLw5wIGy&wpMessageId=1021&userId=380134&command=viewPage&activityId=info&encId=1


Processed by Apache Cocoon 2.1.7 in 1.863 seconds.