Arts | Politics | Economy | Education & Sciences22 Nov 2017
artikelfotoSouth Africa
Wereldberoemd, maar toch straatarm: Zulu-potten van de Nala-vrouwen
Arts, 28 Oct 2008
Een van de prachtige potten van de Nala-vrouwen

Op het platteland van Kwazulu Natal in Zuid-Afrika worden de mooiste potten gemaakt. De vrouwen van de familie Nala zijn er wereldberoemd mee geworden. Aanvankelijk alleen gebruikt tijdens rituelen, worden de handgemaakte en prachtig versierde kleipotten nu voornamelijk verkocht als kunstobject.
 
‘Er ligt nog wat in je karretje’ zeg ik als we in de supermarkt bij de kassa staan. Als er geen reactie komt, zeg ik het nog een keer. Thembi Nala knikt dat ze het gehoord heeft, maar onderneemt geen actie. Ik had het kunnen weten. Dit gebeurt vaak in Afrikaanse supermarkten. Veel mensen worden bij de kassa ermee geconfronteerd dat er uiteindelijk meer producten in het karretje liggen dan zij kunnen aanschaffen. Bij deze kassa zijn al door anderen diepgevroren kippenpoten, een pak maïsmeel, snoep en suiker achtergelaten.

Het is bijna twee uur rijden over hobbelige zandwegen voordat we vanuit Eshowe bij de Nala’s zijn. Vijf ronde hutten, een kraal waarin ’s avonds de dieren worden samengedreven, tussen de hutten een plek om te koken en een klein stukje land met maïs. Vrouwen op rieten matten, spelende kinderen en een kudde geiten die verschrikt wegrent als de auto het erf opdraait. Het welkom is hartelijk. Er wordt een maaltijd van rijst met bonen gebracht op een dienblad met een kanten kleedje tegen de vliegen. Gedurende mijn verblijf bij de Nala’s kom ik later steeds de boodschappen tegen die in de supermarkt wél aangeschaft werden. Speciaal voor mij is er vruchtensap, wc-papier, melkpoeder, brood en boter gekocht.

Van moeder op dochter
Hier groeide Nesta Nala op, de eerste vrouw van de familie Nala die internationale erkenning kreeg voor haar potten. Nesta Nala leerde het pottenbakken van haar moeder Siphiwe, die het weer van haar moeder leerde. Nesta was zeer getalenteerd en werd geroemd om de uitgebalanceerde vormen van haar potten en de verfijnde versieringen. Zij gaf haar talent en kennis door aan vijf dochters, waarvan er nu nog drie in leven zijn. Thembi Nala is een van hen.
Aan het einde van de middag wordt het vuur weer opgepord. Er is thee en voor iedereen een geroosterde maïskolf die ’s morgens van het land gehaald is. De kippen scharrelen op het erf en pikken de maïskorrels op die tijdens het eten op de grond vallen. Als de zon achter de horizon verdwijnt, worden de matten wat dichter bij elkaar geschoven. Er zijn zorgen over een familielid waarvan al lang niets gehoord is. Alle vrouwen hebben een mobiele telefoon, maar er is geen geld om te bellen. ‘s Avonds blijkt dat ook zonder beltegoed zo’n telefoon een uitkomst is. De schermpjes worden uitgeklapt en de verlichte displays doen dienst als zaklantaarn! Handig want de kaarsen waaien buiten uit. En ’s morgens gaan de telefoons naar de buren die ze opladen met zonne-energie.

Opeens staat Jabu Nala op het donkere erf. Een zus van Thembi en ook een beroemde pottenmaakster. Zij is die dag meer dan tien uur onderweg geweest om thuis te komen. Het laatste gedeelte heeft zij moeten lopen omdat er geen vervoer meer was. Ze is naar Johannesburg geweest om potten te verkopen zodat ze de studie van haar zestienjarige dochter kan betalen. De scholen zijn al weer begonnen, maar er was geen geld om de opleiding te continueren. Helaas is er bij het vervoer een van de potten gebroken, maar alle andere potten zijn verkocht. Met gevoel voor drama doet ze in het Zulu levendig verslag van de gesprekken met de galeriehouders die vinden dat ze veel te veel voor de potten moeten betalen. Zulu versta ik niet, maar de reacties van de galeriehouders worden luid en duidelijk in het Engels doorgegeven: ‘No Jabu, really, that is too much!’

De nacht is gevallen, alleen de maan en een uitbundige sterrenhemel verlichten het erf. Het is doodstil. Iedereen slaapt. Voor het naar bed gaan, hebben de vrouwen zich buiten in het donker gewassen. Om de beurt trokken ze zich terug met een teiltje water. Om half zes gaat de wekker af van een van de mobiele telefoons, de zon is nauwelijks boven de horizon verschenen. Thembi gaat met een hak het onkruid op het erf te lijf. De enige man die op het erf woont, heeft tot ergernis van de vrouwen de geiten ’s nachts niet in de kraal gedaan zodat het hele erf nu onder de geitenkeutels ligt. Er wordt water gehaald. Sinds een half jaar is er een kraan op vijf minuten loopafstand van het erf, maar daar komt al een paar dagen geen water uit. De vrouwen moeten nu naar de kraan in het dal en lopen vandaar met 25 liter water op hun hoofd terug. Tijdens het opruimen van de hut vertelt Jabu over de zussen die in 2006 overleden zijn. Zanele (ook een beroemde pottenbakker) die het leven liet door een auto-ongeluk en Nonhlanhla die door haar vriend omgebracht werd. Later komen de vrouwen en kinderen voor het ontbijt in de kookhut bij elkaar. Het is er gezellig en ontspannen. Er worden grapjes gemaakt bij het schoonmaken van de maïskolven. De dames houden van zoet. Er gaan in iedere emaille mok met thee twee volle eetlepels suiker! Speciaal voor mij zijn er een porseleinen theepot en kopje op een blad gezet met zes witte boterhammen met boter. Iedereen kiest een stapel biscuitjes uit de gemengde doos die ik heb meegenomen. ‘Kijk’, zegt Thembi, ‘deze koekjes vond Zanele zo lekker, neem jij die maar.’

Homp Klei
Het is verrassend om te zien hoe zo’n elegante pot kan ontstaan uit een homp klei. In de werkhut haalt Thembi uit een plastic zak de klei die eerder al geprepareerd is. Eerst wordt de bodem van de pot gemaakt waar steeds met veel zorg een nieuwe ring klei wordt opgelegd. Met een hard stuk hard plastic strijkt Thembi de dikke kleiringen aan de binnen- en buitenkant uit zodat er een dunne wand ontstaat. De pot wordt vaak op een hand gezet terwijl de andere hand liefdevol de pot in model slaat. De pottenmaaksters zijn met meerdere potten tegelijk bezig zodat de potten als ze groter worden, steeds een beetje kunnen opdrogen voordat er een nieuwe ring op komt. Een gladde kiezelsteen en water zorgen ervoor dat de pot uiteindelijk een mooi glad oppervlak krijgt. Van een oude paraplu wordt een van de metalen pennen afgebroken. Hiermee worden met vaste hand de versieringen op de pot aangebracht. Dunne rolletjes klei worden voorzichtig op de pot gedrukt. Door de schuine inkepingen die er met de pen ingemaakt worden, lijken het net gedraaide koordjes. Nesta Nala liet zich bij het versieren van haar potten inspireren door scherven van ruim 2500 jaar oude potten die in haar dorp werden opgegraven.

De prachtige kleipotten zijn voor de Nala-familie de voornaamste bron van inkomsten. Hoewel de potten wereldberoemd zijn en moeder en dochters veel prijzen hebben gewonnen, leiden zij nog steeds een uiterst schamel bestaan. De potten worden vaak voor onredelijke lage prijzen verkocht omdat er dringend geld nodig is en galeriehouders daar handig gebruik van maken.
 
Hanneke de Vries
 
In de Zutphense Galerie iZArte, gespecialiseerd in kunst uit sociale projecten in ontwikkelingslanden, staan van 2 tot en met 29 november 100 kleipotten die voor een faire prijs van de Nala’s zijn gekocht, begeleid door 30 foto's die Hanneke de Vries maakte bij de Nala's.

Hanneke de Vries is fotograaf en journalist


<< to Magazine


more images for
Wereldberoemd, maar toch straatarm: Zulu-potten van de Nala-vrouwen: fotofotofoto
More in Arts:
Africa's Women Artists, a Growing Voice
Claudine Pommier sat on a stool in the...

Francis Kéré - Philosopher, Activist, Architect
One of the most remarkable articles in...

Jews of Nigeria - interview with filmmaker Jeff Lieberman
An image of a hut in the African forest...


More in South Africa:
Art and the hell of the African underworld at Holland Festival - Interview with Brett Bailey
For the past 14 years, the South African director Brett Bailey and his company...

A Zimbabwean refugee camp in a downtown Jo'burg church
Three weeks ago I visited the Methodist Church of Southern Africa in downtown...

Thesis on Sexual Violence Against Lesbian Women in South Africa
South Africa was the first state worldwide that placed sexual orientation under...


Currently in the magazine:
Magisch Afrika - maskers en beelden uit Ivoorkust
Magisch Afrika, een schitterende...

Julidans - South African choreographer and dance company from Senegal
"At the same time we were pointing a...

Coup Fatal- uitbundige muziektheatrale ode aan de ‘sapeurs’ van Kinshasa (Congo)
Van 16 t/m 18 juni presenteert het...

Manecas Costa - alsnog in Nederland - win vrijkaarten
Manecas Costa, zanger, componist en...

Online expositie Afrika-foto's Frits Eisenloeffel
Sinds begin februari 2014 staat op de...

Auteur Helon Habila over Olie op water - korting voor bezoekers Africaserver
Op woensdag 19 februari komt de...


Sites for this article:
Galerie iZarte, Zutphen
http://www.izarte.nl/

Hanneke de Vries
http://www.hannekedevries.nl/

Women
hyperlinks index Africaserver

Museums
hyperlinks index Africaserver

South Africa
hyperlinks index Africaserver


Processed by Apache Cocoon 2.1.7 in 74 milliseconds.