Arts | Politics | Economy | Education & Sciences19 Nov 2017
artikelfotoZimbabwe
Wie kent hij hogerop?
Politics, 6 Jan. 2009
Vriendinnen in het centrum van Harare. Foto Evelyne Jacq

Hoe rooit de moderne stadsjeugd het in het door wanbeleid kapotgemaakte Zimbabwe? Sybilla Claus, de Afrika-redacteur van Trouw, logeerde bij twee zussen, Grace en Makaita Moyo, in de hoofdstad Harare en volgde hen op de voet. Eind vorig jaar verscheen haar boek over het verscheurde land: ’Van onze correspondent. Standplaats Harare’.
 
’Ik heb een midlifecrisis’, zegt Grace theatraal vanuit haar leunstoel, haar ogen onafgebroken op het televisiescherm gericht. Ik lach, of zou ze het toch serieus menen? Ze zit tenslotte al maanden werkeloos thuis. Haar vader heeft me van tevoren toevertrouwd dat hij zich zorgen maakt over hoe Grace aan haar geld komt.
Tijdens mijn verblijf zal Grace me veel vertellen, maar de financiën blijven geheim, onder het motto: ’Ik ben een raadselachtige vrouw’. Met de persoonlijke crisis blijkt het mee te vallen. De gemiddelde levensverwachting in Zimbabwe was ooit meer dan zestig jaar. Inmiddels is die voor vrouwen gedaald tot 34 jaar. ’En ik ben nu 25, vandaar.’

Om uit eerste hand horen hoe Zimbabwanen met de crisis omgaan logeer ik bij Grace Moyo en haar zus Makaita (20) in Harare. Ze wonen in een ruime flat op Fife Avenue in het centrum van Harare, die hun vader voor ze heeft gekocht. Ze zijn van relatief goede komaf, maar moeten wel in hun eigen levensonderhoud voorzien. Ik mag in de slaapkamer van de jongste, die voor de gelegenheid bij Grace in bed kruipt, hoewel daar twee bedden staan.

In januari is ze naar buurland Botswana geweest. ’We stopten bij een pizzeria. Oh, ik raak al opgewonden als ik erover praat. De porties waren zo groot.’ Grace at tot ze maagpijn kreeg. De zussen hebben een satellietschotel en meestal staat de televisie op het Zuid-Afrikaanse SABC. Op het nieuws gaat het over de haperende economie aldaar. Grace lacht en zegt vilein: ’Straks wordt het daar net zoals hier.’

Het is bewonderenswaardig hoe Grace een van de weinige behoorlijk gevulde supermarkten doorstaat. Ze had al verteld dat ze makkelijk rondkomt van vijftig US-dollar in de maand. Voor de rijken is er natuurlijk geen sprake van een crisis. Zij
kunnen alles kopen. Grace kijkt niet eens naar al die volle schappen en vitrines, omdat ze weet dat ze het zich niet kan veroorloven. Terwijl zij al in de rij aansluit, sta ik nog te turen naar al dat lekkers dat bij ons zo gewoon is, zoals een zakje olijven. Daar heb ik best wel zin in. Maar, kosten die echt 1,2 biljoen Zimbabwedollars?
Acht maal het gemiddeld maandsalaris van een ambtenaar? Wie koopt dat? Grace blijft stoïcijns. ’Straks kun je het weer allemaal eten’, zegt ze quasi-troostend, zonder een spoor van jaloezie.

Eén keer loop ik ’s middags de slaapkamer van Grace binnen om wat te vragen. Ze staat zich net in te smeren, ik zie vaag een bloot been. Toch schrikt ze en ter geruststelling zeg ik: ’Je weet toch dat wij Nederlanders daar wel aan gewend zijn.Weet je dat wij ook naaktstranden hebben?’ Dat weet ze. ’Alleen het idee al dat het bestaat, is verontrustend.’

Toch, Grace is een moderne stadsmeid. Maar jonge Afrikaanse dames die niet bijverdienen met prostitutie, en dat zijn er gelukkig nog heel wat, zijn vaak opvallend preuts, op het puriteinse af. De normen die de vrouwen hier op hun plaats houden, zijn ijzersterk. Ze sloven van ’s ochtends vroeg, als het nog donker is, tot ’s avonds laat.

Als ik vraag of vrouwen in Zimbabwe ook aan dry sex doen, luidt het antwoord volmondig ’ja’. Het is een fenomeen dat in heel Zuidelijk Afrika voorkomt. Om hun partner te plezieren brengen vrouwen vóór het vrijen kruiden (of zout of papier of schoonmaakmiddel) in hun vagina zodat het natuurlijke vocht verdwijnt. Wie normaal nat wordt, is in de ogen van die mannen een slet. Dat dit gebruik door pijn, wondjes en zweren de kans op overdracht van het hiv-virus vergroot, nemen de dames op de koop toe. Dit alles uit angst dat híj hen verlaat.

Zelfs vóór een stadse bruiloft in het moderne Harare praten gehuwde vrouwen op de verse bruid in. ’Ze mag haar man nooit seks weigeren en moet altijd voor hem in de weer zijn, zelfs als ze allebei werken’, zegt Grace, die zo nieuwsgierig is om af en toe illegaal dit soort bijeenkomsten bij te wonen.

Grace doet graag alsof ze een werkloze tv-junk is. In feite is zij jurist van beroep en heeft ze op haar jonge leeftijd al een baan als lage rechter, achter de rug. Ze volgde een jaar lang een training bij de rechtbank van Marondera, een plaatsje ten oosten van Harare. Daar moest ze er ook voor tekenen dat ze alles over haar werk geheim zou houden, reden waarom we de naam Grace Moyo verzonnen hebben. Rechter, het mag buiten Zimbabwe een mooie baan zijn, in een dictatuur is dat wat minder.
’Zo kreeg ik de zaak van een blanke boerderijeigenares die een zwarte bezetter van haar land wilde laten verwijderen. Hij stal haar kippen en geiten en commandeerde haar personeel.’ De man was een jaar of vijftig, beweerde een oorlogsveteraan te zijn en toestemming van de minister te hebben voor een ontruiming. Dat laatste klopte niet, maar Grace werd toch bang. Het was een typisch politieke zaak, die haar nekharen overeind deed staan. Anombo temba nechii?, gebruikt ze als verklarend Shona-gezegde, dat zoveel betekent als: Waar staat hij op? Wie kent hij hogerop?

Als magistraat ben je in het huidige Zimbabwe onbeschermd. Je hebt dan wel een eed moeten afleggen dat je voor het recht moet staan en je werk zonder angst moet verrichten, maar dat doet Grace af als leugens. ’Er kwam niemand, maar in je hoofd ben je al bezig’, verwoordt zij de angst die zoveel landgenoten verlamt. Grace had medelijden met de vrouw, die volkomen in haar recht stond. Toch sprak ze, als de boerin langs kwam, een slappe tekst uit als: ’De rechter is er vandaag niet.’ ’Ik voelde me er heel slecht over, maar als het mij mijn leven kost, gaat dat voor. Sorry. Kameraad Mugabe zegt dat we vredelievend zijn. Maar ik zeg dat we lafaards zijn.’

Grace somt zo diverse jonge collega’s op die Zimbabwe hebben verlaten. Zij werken in Namibië, Zuid-Afrika, Lesotho. Studeren met een beurs in de Verenigde Staten. Een vriend werkte bij een advocatenkantoor, maar als bewaker verdient hij in Zuid-Afrika in twee weken meer dan hier in een maand. Zelf gaf ze er begin dit jaar de brui aan. ’Ik haatte Marondera. Het was er koud, er was geen televisie, geen radio. En in juni, middenin de winter, moest ik met houtvuur koken.’ Overal in het land koken mensen vanwege stroomstoringen vooruit. Ook Grace stond midden in de nacht op om vast water te koken en lunch te maken. Rijst, soms wat vlees, eieren of groente. Dan weer slapen tot zeven uur.Wanneer Makaita om zeven uur voor de gezelligheid belde zei Grace: ’Ach, we liggen al in bed.’ Op vrijdagen reisde ze juichend terug naar Harare. ’Dan lag ik de hele middag in bad. Heerlijk! En, mijn hemel, er was vlees.’

Behalve de primitieve omstandigheden, een jonge vrouw uit de hoofdstad onwaardig, zijn er nog wat redenen waarom Grace liever thuis zit. ’De leden van regeringspartij Zanu-PF mogen alles. Ik kan zo werk krijgen hoor. Maar het is zoveel gedoe en het levert niets op.’ Het is treurig om te zien hoe de jeugd in Zimbabwe haar verstand laat verpieteren. Maar eigenlijk bewonder ik de beslissing van de bijdehante Grace. Want hoe vaak heb ik me niet afgevraagd waarom mensen doorwerken als zij met hun salaris niet eens de huur kunnen betalen? Waarom sommigen zelfs geld lenen om met de bus naar hun werk te kunnen? Dat is vooral om de rit uit te zitten, in de baas zijn tijd in een of andere rij te kunnen staan of via het werk onderhands wat extra’s op te strijken.
 
Sybilla Claus
 
Dit is een bewerkt fragment uit het boek ’Van onze correspondent. Standplaats Harare’, door Trouw-redacteur Sybilla Claus, dat in december 2008 is verschenen bij KIT Publishers in Amsterdam.

<< to Magazine


more images for
Wie kent hij hogerop?: foto
More in Politics:
Surprising Europe is Surprising Audiences
The first day of filming in Amsterdam,...

Wangari Maathai: "Nobody knows everything, you only learn by making mistakes"
In the 1970s, biologist Dr. Wangari...

"Peace is not an event, it's a process" - Interview with Liberian woman peace activist Etwede Cooper
Late 2003 saw the end of the brutal...


More in Zimbabwe:
The Great Escape - Interview with Denton Chikura and Tonderai Munyebvu
Late May and early June, two Zimbabwean actors, Denton Chikura and Tonderai...

A Zimbabwean refugee camp in a downtown Jo'burg church
Three weeks ago I visited the Methodist Church of Southern Africa in downtown...


Currently in the magazine:
Magisch Afrika - maskers en beelden uit Ivoorkust
Magisch Afrika, een schitterende...

Julidans - South African choreographer and dance company from Senegal
"At the same time we were pointing a...

Coup Fatal- uitbundige muziektheatrale ode aan de ‘sapeurs’ van Kinshasa (Congo)
Van 16 t/m 18 juni presenteert het...

Manecas Costa - alsnog in Nederland - win vrijkaarten
Manecas Costa, zanger, componist en...

Online expositie Afrika-foto's Frits Eisenloeffel
Sinds begin februari 2014 staat op de...

Auteur Helon Habila over Olie op water - korting voor bezoekers Africaserver
Op woensdag 19 februari komt de...


Sites for this article:
boekenoverzicht Africaserver 23 dec. 2008
http://www.africaserver.nl/magazine.htm?art=a20081216164329134&taal=nl

KIT Publishers - standplaats Harare
http://www.kit.nl/smartsite.shtml?ch=FAB&id=9034&ItemID=2594

Trouw
http://www.trouw.nl/

Zimbabwe Watch
http://www.zimbabwewatch.org/

Literature/books
hyperlinks index Africaserver

News and Media
hyperlinks index Africaserver

Zimbabwe
hyperlinks index Africaserver


Processed by Apache Cocoon 2.1.7 in 100 milliseconds.