© Leo de Haan

Waar ligt Afrika?
4 May 2010

Leo de Haan, de nieuwe rector van het ISS en voormalig directeur van het Afrika Studiecentrum, vraagt zich af waar Afrika ligt.
 
'Waar ligt Afrika?' Dat is toch geen moeilijke vraag. En voor mij als geograaf al helemaal niet, althans op het eerste gezicht. Want geografen zijn door de aard van hun vak gewend om gebieden af te bakenen. In de sociale geografie is het goed mogelijk om een fysisch-geografische eenheid als uitgangspunt van studie te nemen, vanuit de wetenschap dat de wisselwerking tussen fysisch milieu en samenleving intensief is. Sommige maatschappelijke processen kunnen dus zinvol worden afgebakend met behulp van fysische grenzen. Die overweging nodigt uit om Afrika te zien als een continent met de bijbehorende eilanden(groepen). Ook buiten de wetenschap is die opvatting niet ongebruikelijk. De Afrikaanse Unie (AU) omvat alle landen van het Afrikaanse continent; al die landen zijn ook lid van de Economic Commission for Africa, een regionale VN-organisatie; en ze lenen bij de African Development Bank. Ze zijn aangesloten bij de Association of African Universities, de vereniging van Afrikaanse universiteiten en hun nationale ploegen voetballen voor de Afrika-cup. Kortom, het continent Afrika is onderdeel van de wereld van staten.

Maar in andere gevallen beperkt de notie van Afrika zich niet tot het continent. Het Panafrikanisme ontstaan aan het begin van de 20 e eeuw, rekent nadrukkelijk alle van het continent afkomstige diaspora’s - de gemeenschap van Afro-Amerikanen in de Verenigde Staten niet op de laatste plaats - tot Afrika. Maar heel vaak bedoelt men met Afrika alleen “Sub-Sahara Afrika”, dus alle landen ten zuiden van de Sahara. Nu zou men kunnen denken dat bij deze afbakening de Sahara als een fysisch-geografische grens wordt gehanteerd, waardoor Noord-Afrika buiten beschouwing kan blijven. Want er zijn genoeg redenen van historische, economische, culturele en politieke aard om de landen in Noord-Afrika niet tot Afrika te rekenen, maar bijvoorbeeld tot het Midden Oosten of zoals Braudel deed tot “Le Monde Méditerranéen”.
Maar de crux van het vraagstuk is niet waarom Noord-Afrika beter ergens anders bij kan worden ingedeeld, maar waarom Sub-Sahara Afrika apart genomen zou moeten worden. Eigenlijk komt dat omdat onder alle argumenten van politieke, culturele of economische aard in feite een overwegend historisch-racistische reden verscholen ligt. Dit deel van Afrika werd namelijk door de Europese kolonisatoren beschouwd als “bewoond door het zwarte ras”. “Zwart” was daarbij duidelijk geen biologisch, maar een ideologisch concept. “Zwart” stond voor “onbeschaafd” en moest daarom tot beschaving worden opgevoed, gekolonialiseerd worden met andere woorden. Zwart-Afrika - want daar heb ik het natuurlijk over, Sub-Sahara Afrika is toch meer het eigentijdse eufemisme - is een koloniale uitvinding, een mythische rechtvaardiging voor de kolonisatie. Maar zoals vaker werd de mythe steeds meer tot realiteit en uiteindelijk is de identiteitsvorming van Afrikanen, hoe divers hun traditionele cultuur ook is of geweest is, ook door die mythe en vooral door het voortdurende verzet ertegen, bepaald geworden. Ook de begrenzing van Afrika tot Sub-Sahara Afrika is op die manier realiteit geworden.
Natuurlijk blijft deze begrenzing betrekkelijk. Want Sub-Sahara Afrika is integraal onderdeel van een globaliserende wereld, met alle krachten die er van elders op inwerken en krachten vanuit de regio die elders hun invloed uitoefenen. Grondstoffen in Sub-Sahara Afrika zijn van strategisch belang voor grootmachten elders in de wereld; intra-Afrikaanse migratiebewegingen betrekken Sub-Sahara Afrika en Noord-Afrika steeds meer op elkaar; en de vele Afrikaanse diaspora’s in andere delen van de wereld doen overal hun invloed gelden.
 
© Leo de Haan
 
Prof. dr. Leo de Haan is per 1 mei 2010 rector van het International Institute of Social Studies in Den Haag, sinds 2009 een University Institute van de Erasmus Universiteit Rotterdam. Daarvoor was hij onder meer directeur van het Afrika Studiecentrum in Leiden.


<< naar Magazine




COLUMNS van deze auteur:
China in Europa’s achtertuin
Leo de Haan, rector van het Institute...

Chapeau Zuid-Afrika
Leo de Haan, de nieuwe rector van het...

De grondstoffenrijkdom van Afrika
Leo de Haan, de nieuwe rector van het...

De weerbarstige geografie van Afrika
Leo de Haan, de nieuwe rector van het...

Nog één keer de neo-patrimoniale staat in Afrika
Leo de Haan, de nieuwe rector van het...

Hoe staat het met de armoede in Afrika?
Leo de Haan, de nieuwe rector van het...

Wat is Afrikastudies eigenlijk?
Leo de Haan, de nieuwe rector van het...

Wat te doen met fragiele staten?
ASC directeur Leo de Haan houdt de...

Verkiezing van een ANC-voorzitter op zijn Koninginnedags
ASC directeur Leo de Haan ziet...

Bob Denard: de laatste huurling?
ASC directeur Leo de Haan staat stil...

Oudejaarsavond over de Afrikaanse staat
ASC directeur Leo de Haan blikt in zijn...

De vloek van goud
ASC directeur Leo de Haan geeft zijn...

Jan Pronk moet blijven
…..in Khartoem natuurlijk.ASC directeur...


COLUMNS van andere auteurs:
Zuid-Afrikaans optimisme
Met het South African Institute for...

Veel over, weinig uit Afrika op IDFA 2011
In het programma van het IDFA 2011, het...

Het Zuid-Afrikahuis
Het Zuid-Afrika Huis aan de Amsterdamse...

Kunst in Bamako, een maand Bogolan (III)
Studenten van de opleidingen Beeldende...

Kunst in Bamako, een maand Bogolan (II)
Studenten van de opleidingen Beeldende...

Kunst in Bamako . Een maand Bogolan
Studenten van de opleidingen Beeldende...

nawoord Ethioblog Joep Pelt no. 12 / Joep Pelt in Ethiopië
Nog eenmaal, twee weken na terugkeer in...

Ethioblog Joep Pelt no. 11 / Joep Pelt in Ethiopië
De bekende musicus Joep Pelt is de...

Donne-moi Un Bic !
Sven Jense is a young film- and...

Kokossoep
Mangrove, die een van de vegetaties in...

Route de la Espoir – becoming Africa
Sven Jense is a young film- and...

Seo - het gaat goed, in Mali
Ton en Imelda, een Amsterdams stel van...

IFFR 2009 bewijst bestaansrecht Africa in the Picture
De 38e editie van het Internationaal...

Africa's illegal love
Sybilla Claus, Afrika-redacteur bij het...

Experience of Viafrica staff member in Kenya on last elections
Viafrica Kenya is represented by three...

Van Zanzibari en Verdonk
Vanaf vandaag zou in het Amsterdamse...

Muzikaal weblog vanuit Mali
Singer-songwriter Joep Pelt die in...

Van het strand naar Asylum Down
"Voetbal, bier en feestjes. Daar gaat...

Akwanga - gekookte yam met tomatensaus
In het noordoosten van Nigeria, ligt...

over Kenia en of het nog wat wordt met democratie in Afrika
ZAM-hoofdredacteur maakt zich kwaad...

Koninginnedag bij ANC-verkiezing in Zuid-Afrika? - een reactie
NRC-Handelsblad correspondent Bram...

EEN - jongeren op campagne om armoede de wereld uit te helpen
Afgelopen zomer heb ik als vrijwilliger...

AfricAlive: Eindpunt behaald !!
Bogdan - een van de 5 Delftse studenten...

Trans African Highway - Eindelijk Rijden !!! - On the road again
Hans en Doenan - twee van de 5 Delftse...

Economische levensduur
Robbert-Jan - één van de 5 Delftse...

Ghana Police Farce (a satire)
Hardly a day passes without a report of...

Geld verdienen aan Mandela
ZAM's hoofdredacteur Bart Luirink stelt...

A walk in the park
Alexander - één van de 5 Delftse...

Koude douche
Doenan - één van de 5 Delftse studenten...

Afrikaanse perikelen
Robbert-Jan - één van de 5 Delftse...

G8 Blues (a satire)
African journalist Femi Akomolafe has...

G8 willen beloftes doorhevelen naar anderen
In Gleneagles twee jaar geleden, kwam...

A Call for Re-Colonization
Reading this article may upset the...

Madonna's Oliver
In het kerstnummer 2006 van het...

How not to measure poverty
How not to measure poverty: European...

Geef mij maar Madonna
Minister Van Ardenne kent geen twijfel....

Afro-pessimisten, opgelet!
Volkskrant correspondent Hans Moleman...

Kleurrijk Afrika
Is Uw beeld van Afrika zo’n beetje...

Africa, oh, poor Africa!
Africa, oh, poor Africa! Take a look at...

Poverty is not African
A journalist said to the other: “I...


Magazine actueel:
Julidans - South African choreographer and dance company from Senegal
"At the same time we were pointing a...

Coup Fatal- uitbundige muziektheatrale ode aan de ‘sapeurs’ van Kinshasa (Congo)
Van 16 t/m 18 juni presenteert het...

Manecas Costa - alsnog in Nederland - win vrijkaarten
Manecas Costa, zanger, componist en...

Online expositie Afrika-foto's Frits Eisenloeffel
Sinds begin februari 2014 staat op de...

Auteur Helon Habila over Olie op water - korting voor bezoekers Africaserver
Op woensdag 19 februari komt de...

Samen door Mandela: Zondag 15 december 2013 Stadsschouwburg en de Melkweg, Amsterdam
‘Samen door Mandela’ wil met u...

Sites bij deze column:
website van Leo de Haan
http://www.leodehaan.nl/

Afrika Studie Centrum
http://www.ascleiden.nl/

ISS - Leo de Haan
http://www.iss.nl/News/An-honorable-job-new-ISS-rector-Leo-de-Haan


Processed by Apache Cocoon 2.1.7 in 105 milliseconds.