Arts | Politics | Economy | Education & Sciences24 Jul 2014
© Leo de Haan

De grondstoffenrijkdom van Afrika
22 June 2010

Leo de Haan, de nieuwe rector van het ISS en voormalig directeur van het Afrika Studiecentrum, gaat in deze column in op de grondstoffenrijkdom van Afrika in relatie met economische en politieke ontwikkelingen.
 
De huidige internationale verhoudingen verschuiven in de richting van een multipolaire wereld, waarin een veelheid van nieuwe actoren zoals China, India en Brazilië in Sub-Sahara Afrika actief wordt. Oude geopolitieke overwegingen verdwijnen of krijgen een nieuwe betekenis en vooral de grondstoffenrijkdom van Afrika is daarin een belangrijke factor.

Aanvankelijk stond Sub-Sahara Afrika nog niet bekend om zijn grondstoffenrijkdom. Inmiddels is daar onder invloed van toenemende industrialisatie en grondstoffenschaarste in de wereld verandering in gekomen. In rap tempo worden nieuwe olievelden ontdekt en in gebruik genomen, worden nieuwe mijnen gebouwd en oude gerehabiliteerd. Dat zelfde geldt voor pijpleidingen, wegen en spoorlijnen, die de grondstoffen moeten ontsluiten.
Vanwege de olie zijn buitenlandse investeringen in Soedan het laatste decennium zeer sterk gestegen; Angola’s economische bloei is volledig op aardoliewinning gebaseerd; en Ghana en Oeganda kijkt er reikhalzend naar uit. De invloed van de rijkdom aan grondstoffen op de ontwikkeling van Sub-Sahara Afrika wordt echter niet altijd positief beoordeeld. Sommigen verwachten een krachtige impuls voor economische groei. Maar anderen verwachten negatieve effecten zoals toenemende overheidsuitgaven die tot grotere staatsschuld kunnen leiden met inflatie en destabilisatie als gevolg; de zogenaamde Hollandse ziekte of Dutch disease. Exploitatie van grondstoffen kent meestal weinig forward en backward linkages met de rest van de economie. Het cumulatieve gevolg van grondstoffenrijkdom kan dus zelfs mínder in plaats van méér economische groei zijn.

Weer anderen menen dat grondstoffenrijkdom negatieve gevolgen heeft voor het proces van staatsformatie. Want de toenemende investeringen kunnen gepaard gaan met corruptie. Nigeria is een mooi voorbeeld. Landen die afhankelijk zijn van de export van grondstoffen lijken ook een groter risico te lopen op burgeroorlog, vooral omdat rebellenbewegingen hun acties met de opbrengst uit afpersing van de exploitanten van de grondstoffen blijken te financieren. En hiermee zijn we dus in de discussie over de resource curse - de vloek van grondstoffen - beland. In deze opvatting is de geografie van Afrika dus inderdaad weerbarstig, een hardnekkig nadeel in plaats van een groot voordeel.

Natuurlijk zou een sterke overheid die negatieve relatie tussen export van grondstoffen en corruptie of burgeroorlog kunnen voorkomen, maar hier komt de discussie over de neo-patrimoniale staat in Afrika weer om de hoek. In de heersende opvatting zal die neo-patrimoniale staat de opbrengsten alleen maar verdelen in plaats van investeren in economisch groei. En wat nog erger is: door de enorme hoeveelheid geld die voorhanden is, kan iedereen tevreden gehouden worden. De sociale druk vanuit de bevolking om echte economische hervormingen door te voeren - die ook op langere termijn groei zullen brengen - wordt dan minder. Toepasselijk hier is het voorbeeld van Angola. Dat wordt gekenmerkt als een succesvolle falende staat dankzij een zeer efficiënt georganiseerde staatsoliemaatschappij Sonangol, die garant staat voor een constante stroom inkomsten naar de politiek-bestuurlijke elite. Maar toch zie ik hier nog een lichtpuntje. Het punt zou juist heel goed kunnen zijn dat een enclave van efficiëntie in een neo-patrimoniale staat, zoals de olie-sector in Angola, ook de nieuwe haard kan vormen van een echte ontwikkelingsstaat.
 
© Leo de Haan
 
Prof. dr. Leo de Haan is per 1 mei 2010 rector van het International Institute of Social Studies in Den Haag, sinds 2009 een University Institute van de Erasmus Universiteit Rotterdam. Daarvoor was hij onder meer directeur van het Afrika Studiecentrum in Leiden.
Zie ook de sites helemaal onderaan in de rechterkolom.


<< to Magazine




COLUMNS by this author:
China in Europa’s achtertuin
Leo de Haan, rector van het Institute...

Chapeau Zuid-Afrika
Leo de Haan, de nieuwe rector van het...

De weerbarstige geografie van Afrika
Leo de Haan, de nieuwe rector van het...

Nog één keer de neo-patrimoniale staat in Afrika
Leo de Haan, de nieuwe rector van het...

Hoe staat het met de armoede in Afrika?
Leo de Haan, de nieuwe rector van het...

Wat is Afrikastudies eigenlijk?
Leo de Haan, de nieuwe rector van het...

Waar ligt Afrika?
Leo de Haan, de nieuwe rector van het...

Wat te doen met fragiele staten?
ASC directeur Leo de Haan houdt de...

Verkiezing van een ANC-voorzitter op zijn Koninginnedags
ASC directeur Leo de Haan ziet...

Bob Denard: de laatste huurling?
ASC directeur Leo de Haan staat stil...

Oudejaarsavond over de Afrikaanse staat
ASC directeur Leo de Haan blikt in zijn...

De vloek van goud
ASC directeur Leo de Haan geeft zijn...

Jan Pronk moet blijven
…..in Khartoem natuurlijk.ASC directeur...


COLUMNS by other authors:
Zuid-Afrikaans optimisme
Met het South African Institute for...

Veel over, weinig uit Afrika op IDFA 2011
In het programma van het IDFA 2011, het...

Het Zuid-Afrikahuis
Het Zuid-Afrika Huis aan de Amsterdamse...

Kunst in Bamako, een maand Bogolan (III)
Studenten van de opleidingen Beeldende...

Kunst in Bamako, een maand Bogolan (II)
Studenten van de opleidingen Beeldende...

Kunst in Bamako . Een maand Bogolan
Studenten van de opleidingen Beeldende...

nawoord Ethioblog Joep Pelt no. 12 / Joep Pelt in Ethiopië
Nog eenmaal, twee weken na terugkeer in...

Ethioblog Joep Pelt no. 11 / Joep Pelt in Ethiopië
De bekende musicus Joep Pelt is de...

Donne-moi Un Bic !
Sven Jense is a young film- and...

Kokossoep
Mangrove, die een van de vegetaties in...

Route de la Espoir – becoming Africa
Sven Jense is a young film- and...

Seo - het gaat goed, in Mali
Ton en Imelda, een Amsterdams stel van...

IFFR 2009 bewijst bestaansrecht Africa in the Picture
De 38e editie van het Internationaal...

Africa's illegal love
Sybilla Claus, Afrika-redacteur bij het...

Experience of Viafrica staff member in Kenya on last elections
Viafrica Kenya is represented by three...

Van Zanzibari en Verdonk
Vanaf vandaag zou in het Amsterdamse...

Muzikaal weblog vanuit Mali
Singer-songwriter Joep Pelt die in...

Van het strand naar Asylum Down
"Voetbal, bier en feestjes. Daar gaat...

Akwanga - gekookte yam met tomatensaus
In het noordoosten van Nigeria, ligt...

over Kenia en of het nog wat wordt met democratie in Afrika
ZAM-hoofdredacteur maakt zich kwaad...

Koninginnedag bij ANC-verkiezing in Zuid-Afrika? - een reactie
NRC-Handelsblad correspondent Bram...

EEN - jongeren op campagne om armoede de wereld uit te helpen
Afgelopen zomer heb ik als vrijwilliger...

AfricAlive: Eindpunt behaald !!
Bogdan - een van de 5 Delftse studenten...

Trans African Highway - Eindelijk Rijden !!! - On the road again
Hans en Doenan - twee van de 5 Delftse...

Economische levensduur
Robbert-Jan - één van de 5 Delftse...

Ghana Police Farce (a satire)
Hardly a day passes without a report of...

Geld verdienen aan Mandela
ZAM's hoofdredacteur Bart Luirink stelt...

A walk in the park
Alexander - één van de 5 Delftse...

Koude douche
Doenan - één van de 5 Delftse studenten...

Afrikaanse perikelen
Robbert-Jan - één van de 5 Delftse...

G8 Blues (a satire)
African journalist Femi Akomolafe has...

G8 willen beloftes doorhevelen naar anderen
In Gleneagles twee jaar geleden, kwam...

A Call for Re-Colonization
Reading this article may upset the...

Madonna's Oliver
In het kerstnummer 2006 van het...

How not to measure poverty
How not to measure poverty: European...

Geef mij maar Madonna
Minister Van Ardenne kent geen twijfel....

Afro-pessimisten, opgelet!
Volkskrant correspondent Hans Moleman...

Kleurrijk Afrika
Is Uw beeld van Afrika zo’n beetje...

Africa, oh, poor Africa!
Africa, oh, poor Africa! Take a look at...

Poverty is not African
A journalist said to the other: “I...


Currently in the magazine:
Julidans - South African choreographer and dance company from Senegal
"At the same time we were pointing a...

Coup Fatal- uitbundige muziektheatrale ode aan de ‘sapeurs’ van Kinshasa (Congo)
Van 16 t/m 18 juni presenteert het...

Manecas Costa - alsnog in Nederland - win vrijkaarten
Manecas Costa, zanger, componist en...

Online expositie Afrika-foto's Frits Eisenloeffel
Sinds begin februari 2014 staat op de...

Auteur Helon Habila over Olie op water - korting voor bezoekers Africaserver
Op woensdag 19 februari komt de...

Samen door Mandela: Zondag 15 december 2013 Stadsschouwburg en de Melkweg, Amsterdam
‘Samen door Mandela’ wil met u...

Sites for this column:
website van Leo de Haan
http://www.leodehaan.nl/

ISS - Leo de Haan
http://www.iss.nl/News/An-honorable-job-new-ISS-rector-Leo-de-Haan

Afrika Studie Centrum
http://www.ascleiden.nl/

De vorige column van Leo de Haan in het Africaserver Magazine
http://www.africaserver.nl/magazine.htm?art=a20100608170317742&taal=nl


Processed by Apache Cocoon 2.1.7 in 129 milliseconds.