Arts | Politics | Economy | Education & Sciences23 Jul 2014
artikelfotoChad
'Oorlog wordt overgedragen van vader op zoon' - Mahamat-Saleh Haroun, regisseur Un homme qui crie
Arts, 21 Sep 2010 - Africaserver Magazine


In zijn laatste film Un homme qui crie (juryprijs Cannes 2010) heeft de Tsjadische regisseur Mahamat-Saleh Haroun nauwelijks oorlogsbeelden nodig om te laten zien hoe burgeroorlog het dagelijks leven ontwricht. Aanleiding voor de film was zijn ervaring een paar jaar eerder, toen de gevechten bij de opnames voor Daratt plotseling erg dichtbij kwamen en Haroun en de crew dagenlang afgesneden waren van de rest van de wereld.
Maar de motivatie zit dieper. "Ik ben drie keer in een burgeroorlog verzeild geraakt. Je zit gewoon thee te drinken met je vrienden en plotseling breken gevechten uit en raak je afgesloten van de buitenwereld. De eerste keer was 23 jaar geleden, toen ben ik geraakt in mijn been. De tweede keer was in 2006 en de derde keer in 2008. Ik heb er het gevoel aan overgehouden dat ik deze film moest maken, om mezelf van die herinneringen te bevrijden." Haroun over Un homme qui crie.
 
Hoofdpersoon in de film is Adam, voormalig zwemkampioen en nu badmeester in een duur hotel in Ndjamena (hoofdstad van Tsjaad). In het begin van de film zien we hem vol plezier en zelfvertrouwen in het water, zijn element. Een eerste deukje ontstaat als hij met Abdel, zijn zoon en assistent, een wedstrijdje doet en hij niet meer weet te winnen.
Terwijl radio en tv op de achtergrond berichten over gevechten in het land doorgeven, komt er langzaam verandering in het rustige leven waar Adam zo aan gehecht is. Het hotel is in handen gekomen van Chinese eigenaars en bij een reorganisatie krijgt het oudere personeel het zwaar te verduren. Vrienden van Adam worden ontslagen, zelf wordt hij gedegradeerd tot portier. Abdel neemt zijn taak als badmeester over. We zien Adam in een veel te kort uniform met tegenzin de slagboom bedienen, terwijl Abdel zich vermaakt met moderne fitnessoefeningen met de hotelgasten in het bad.
Dan komt de oorlog dichtbij. De omgeving dwingt Adam om zijn bijdrage aan de strijd te leveren. Hij moet betalen of iemand voor het front leveren: zichzelf of zijn zoon. Adam kan niet tot een beslissing komen maar laat uiteindelijk Abdel inlijven. Abdel krijgt zijn veel te korte opleiding en vertrekt richting front. We hadden hints meegekregen dat Abdel een vriendin had. Zij (een zangeres uit Mali) meldt zich zwanger bij Adam en zijn vrouw en wordt vooral door de laatste liefdevol opgevangen. Tegenover de vriendin kan Adam zich niet meer groothouden en overweldigd door schuldgevoel trekt hij er in zijn zijspan op uit om Abdel terug te halen.

Offer
Haroun heeft de film niet bedoeld als een moderne versie van het verhaal, bekend in de drie grote religies, van de vader die zijn zoon offert. "Het is een fabel over Afrika. In Afrika zijn volwassenen vaders en ooms van jongeren. In Afrika hebben we de kindsoldaten uitgevonden. Als je kindsoldaten hebt, hebben volwassenen wapens aan jongeren gegeven. En zo'n volwassene faalt dan als vader, die observatie heb ik willen maken."
Ook in eerdere films die Haroun heeft gemaakt, zoals Daratt, spelen problemen tussen vaders en zoons een grote rol. "In Tsjaad hebben we nu meer dan veertig jaar deze burgeroorlog en dit geweld gehad. Als we dan al zo lang oorlog hebben, wordt dat geweld de erfenis van de zoons, het wordt overgedragen van vader op zoon en daarom gaat het door. Het is een mannenzaak, vrouwen spelen geen rol in de oorlog."

De problemen tussen vader en zoon worden verergerd door de moeite die Adam heeft om zich uit te drukken. "Communiceren kost Adam grote moeite. Maar dat staat ook voor iets als de burgeroorlog waarin de partijen gehinderd worden in hun communicatie. Burgeroorlog is een conflict tussen mensen met dezelfde achtergrond. Meestal gaat het om de macht, niet om een ideologie of een politiek idee zoals bij partijen in een democratie.
De film gaat om een conflict in de familie, en dat conflict staat voor mij voor de toestand van Tsjaad, en voor een communicatieprobleem. Je hebt de scène met het diner. De moeder weet dat er iets is gebeurd en dat er een serieus probleem is, en ze wil dat vader en zoon met elkaar praten, maar ze kunnen de zaken niet aan tafel uitpraten. En dat is voor mij het begin van een democratische manier om problemen op te lossen, accepteren dat je met je vijanden moet praten: laten we om de tafel gaan zitten. Als je niet in gesprek gaat, blijft alleen geweld over als volgende stap."

Het is dan ook geen verrassing dat Haroun geen partij wil kiezen in de conflicten in Tsjaad: "Er is geen verschil tussen de partijen. De vorige president van Tsjaad is begonnen als rebel. Hij nam de macht over en tijdens zijn bewind van acht jaar hebben ongeveer 40.000 mensen de dood gevonden. Nu leeft hij in Senegal in ballingschap, het Internationale Strafhof wil hem vervolgen maar dat ligt moeilijk. Onze tegenwoordige president is ook begonnen als rebel en nu zijn het de neven van de president die in opstand zijn. Dat maakt het moeilijk om partij te kiezen."

Geloof kwijt
Voor Haroun is Adam ook iemand die het geloof in het leven kwijtraakt. "Adam voelt zich erg alleen staan, alles gaat mis en het leven heeft geen zin meer." Dat wordt het duidelijkst aan het eind van de film. Die krijgt een wat surrealistische ondertoon als Adam zijn zoon terug naar huis wil brengen.
"Wij weten niet of wat we zien iets is dat Adam wil, of iets wat werkelijk met hem gebeurt. Ik heb dat deel wat meer als een mythe willen vertellen. Het krijgt iets metafysisch met het water bijvoorbeeld, dat weer een verbinding is met het begin (in het zwembad). Dat wilde ik zo, maar ik wilde ook dat je het idee krijgt dat het om de wil van Adam gaat, nadat hij de waarheid heeft verteld tegen de vriendin van zijn zoon, dat hij Abdel aan het leger heeft gegeven. Dan wil hij uit die omgeving wegvluchten, en dat is iets in zijn geest. In die omstandigheden heeft hij het gevoel dat alles vergeefs is, dat hij geen mogelijkheden heeft om iets aan de situatie te doen. Zelfs als hij echt gaat, dan is het nog te laat. Hij heeft zijn zoon gegeven en daaraan kan hij niets meer doen. En dat is een verschrikkelijk gevoel dat je krijgt als je de film ziet, en het is op een bepaalde manier een sombere film. Er zijn niet alleen maar happy endings."

Ook in andere opzichten is Un homme quicrie geen typische Hollywood-film. Haroun besteedt veel aandacht aan het dagelijkse werk dat mensen verrichten en muziek wordt spaarzaam gebruikt. Voor Haroun heeft muziek iets kunstmatigs, films zouden ook zonder muziek moeten boeien. Over het ritme van de film: "Mensen hebben haast tegenwoordig, ze willen snelle films. Deze film heeft zijn eigen ritme, in Tsjaad is er geen stress in het dagelijkse leven. Films moeten soms ook het ritme van het leven van mensen hebben, niet alleen het ritme van de montage. We weten heel goed hoe we snel moeten monteren om te zorgen dat een film niet saai wordt, maar ik probeer iets van de waarheid te vangen, voor zover dat gaat."

Oude bioscoop
Het succes van Un homme qui crie in Cannes heeft gevolgen gehad voor de relatie van Haroun met de autoriteiten in Tsjaad. "Bij de opnames heeft de overheid praktisch goed geholpen, met vergunningen en dergelijke. Maar financiële steun was er niet. Niemand geeft om films, er is geen enkele bioscoop. Ze laten je zeggen wat je wilt, er is toch geen plaats waar je je film kunt vertonen.
Nu is dat aan het veranderen. Ze waren blij toen de film werd geselecteerd voor Cannes. Het ministerie van cultuur was daarbij en toen ik terugkwam hebben ze een feest gegeven en ben ik ontvangen door de eerste minister en de president. Nu zijn ze de Normandie, de oude bioscoop in Ndjamena, aan het renoveren. Ze hebben beloofd dat ze mijn volgende film gaan financieren, en ze hebben geld.
Ze hebben nu gezien dat het anders kan, dat je met een film aandacht voor Tsjaad kunt trekken, ook als die film over de burgeroorlog gaat. Mensen praten in de eerste plaats over het land en zeggen: 'Er is voor het eerst een film uit Tsjaad in Cannes'. Dat was groot nieuws dat ook iets van eenheid schept. Je land brengt iets voort waar je trots op kunt zijn. Dat was voor mij ook bevredigend, dat mensen het gevoel kregen dat ze bij hetzelfde verhaal en bij hetzelfde land horen. Ik ben tevreden dat ik zo, niet door politiek te bedrijven maar door mijn werk te doen, iets heb kunnen veranderen."

Al is er een vertoningsciruit met videoclubs, Haroun wil met de première in Tsjaad wachten totdat de Normandie weer beschikbaar is: "Ik hoop op eind september/begin/oktober, maar u ziet de film hier eerder dan de mensen in Tsjaad."
 
Willem Kerkhoven
 
Un homme qui crie (Engels: A Screaming Man, 2010, 92 minuten, Frankrijk, België, Tsjaad) is vanaf 23 september in roulatie in de Nederlandse bioscoop.

Mahamat-Saleh Haroun (Tsjaad, 1961) woont sinds 1982 in Frankrijk. In 1999 maakte hij zijn eerste speelfilm, Bye Bye Africa. Zijn tweede, Abouna, won de prijs voor beste cinematografie op FESPACO in Mali en zijn derde, Daratt, won de Grand Special Jury Prize op het 63e Internationale filmfestival van Venetië.

Africaserver sprak met Haroun naar aanleiding van de voorvertoning van Un homme qui crie op World Cinema Amsterdam in filmtheater Rialto, augustus van dit jaar.


<< to Magazine


more images for
'Oorlog wordt overgedragen van vader op zoon' - Mahamat-Saleh Haroun, regisseur Un homme qui crie: fotofotofoto
More in Arts:
Africa's Women Artists, a Growing Voice
Claudine Pommier sat on a stool in the...

Francis Kéré - Philosopher, Activist, Architect
One of the most remarkable articles in...

Jews of Nigeria - interview with filmmaker Jeff Lieberman
An image of a hut in the African forest...


Currently in the magazine:
Julidans - South African choreographer and dance company from Senegal
"At the same time we were pointing a...

Coup Fatal- uitbundige muziektheatrale ode aan de ‘sapeurs’ van Kinshasa (Congo)
Van 16 t/m 18 juni presenteert het...

Manecas Costa - alsnog in Nederland - win vrijkaarten
Manecas Costa, zanger, componist en...

Online expositie Afrika-foto's Frits Eisenloeffel
Sinds begin februari 2014 staat op de...

Auteur Helon Habila over Olie op water - korting voor bezoekers Africaserver
Op woensdag 19 februari komt de...

Samen door Mandela: Zondag 15 december 2013 Stadsschouwburg en de Melkweg, Amsterdam
‘Samen door Mandela’ wil met u...


Sites for this article:
Cinema.nl - A Screaming Man (Un homme qui crie)
http://www.cinema.nl/films/6140273/a-screaming-man

World Cinema Amsterdam - Un homme qui crie
http://www.worldcinemaamsterdam.nl/index.php?option=com_content&view=article&id=101%3Aun-homme-qui-crie&catid=40&Itemid=96&lang=nl

World Cinema Amsterdam
http://www.worldcinemaamsterdam.nl

Film
hyperlinks index Africaserver

Chad
hyperlinks index Africaserver


Processed by Apache Cocoon 2.1.7 in 81 milliseconds.