Arts | Politics | Economy | Education & Sciences24 Nov 2017
artikelfotoRwanda
Nederlanders helpen mee bij verwerking in Rwanda
Politics, 17 April 2007 - redactie Africaserver
'De slachtoffers', uit 'Genocide Serenade', Kofi Setordji

De genocide die in 1994 plaatsvond in Rwanda was een van de ergste humanitaire rampen van de afgelopen decennia. Mariska Mehilal (juriste), Tessa de Wit (juriste) en Klaas de Jonge (antropoloog) zijn Nederlanders die in Rwanda hulp geboden hebben bij de verwerking van dit drama.
 
Deze genocide, ook wel Rwandese burgeroorlog genoemd, was een
volkerenmoord die zijn weerga niet kende. Gedurende een periode van slechts honderd dagen werden naar schatting 800.000 tot 1.000.000 Tutsi's en gematigde Hutu's vermoord. Dat zijn er dus zo'n 8000 per dag. De meeste moorden werden gepleegd door extremistische Hutu milities, die vaak uitzonderlijk wreed te werk gingen. Velen zien deze Rwandese genocide dan ook als een belangrijke gebeurtenis in de recente geschiedenis. Enerzijds vanwege het grote aantal slachtoffers in zo'n korte tijd, maar ook vanwege de reactie van de westerse landen. Hoewel deze landen op de hoogte waren van de op handen zijnde genocide werd er niet ingegrepen.

De Verenigde Naties weigerden namelijk om de VN vredesmacht die daar al aanwezig was toestemming te geven om het moorden te stoppen. Ondanks meerdere waarschuwingen voor en tijdens het conflict was het de VN soldaten niet toegestaan om offensieve acties te ondernemen. Zij mochten hun wapens slechts gebruiken als ze zelf onder vuur werden genomen. Dit is de Verenigde Naties en vooral de leden van de Veiligheidsraad op veel kritiek komen te staan.

De genocide werd uiteindelijk gestopt door de Tutsi rebellenbeweging bekend als de Front Patriotique Rwandais (FPR), geleid door Paul Kagame. Na de overname van Rwanda door FPR werd Kagame president en inmiddels probeert het land zich van de burgeroorlog te herstellen. In 1997 begon, met hulp van het buitenland, het Rwanda-tribunaal, waar voornamelijk hooggeplaatste daders van de genocide worden berecht.

Mariska Mehilal (26) liep na haar studie internationaal- en strafrecht aan de UvA, vier maanden stage bij het Rwanda-tribunaal, dat vanwege de neutraliteit gevestigd is in de Tanzaniaanse stad Arusha. Zij zegt hierover in Folia van 19 januari jl: "Het tribunaal is juridisch gezien heel interessant, omdat het vooruitstrevende uitspraken doet. Als eerste deed het bijvoorbeeld een uitspraak over genocide waardoor het genocide-verdrag van de VN nieuw leven werd ingeblazen."
Tijdens haar verblijf heeft Mariska vooral veel werk verzet in het proces tegen Simba, een Hutu-leider die onaangedaan aanhoorde dat hij verantwoordelijk was voor de dood van een paar honderdduizend Tutsi's. Mariska zegt daarover: "Wat opviel aan deze man was dat hij niets opvallends had. Hij was geen monster, gewoon een man die tot waanzinnige misdrijven is overgegaan."

Een andere studente die stage bij het Rwanda-tribunaal heeft gelopen is Tessa de Wit van de Universiteit van Tilburg. Zij zegt hierover: "Door deze ervaring begrijp ik het conflict en de genocide in Rwanda een stuk beter. Toch ben ik me af gaan vragen of het tribunaal wel zin had omdat de mensen in Rwanda niet echt geïnteresseerd lijken te zijn in wat er in Arusha gebeurd. Bovendien kreeg ik in Rwanda het gevoel dat het conflict nog steeds voortduurt en dat het wachten is op de volgende uitbarsting van geweld."

In Rwanda zelf zitten nog ongeveer honderdduizend Hutu's in de gevangenis te wachten op hun berechting. De Nederlandse antropoloog Klaas de Jonge verleent hier hulp en bijstand. Klaas de Jonge werd in Nederland bekend in de jaren tachtig door zijn actieve deelname aan de strijd tegen de apartheid in Zuid-Afrika. Hij werd betrapt op wapensmokkel voor het ANC en hij heeft meer dan anderhalf jaar doorgebracht op de Nederlandse ambassade in Pretoria, waar hij niet weg kon omdat hij gearresteerd zou worden door de Zuid-Afrikaanse politie. We hadden al een tijd niets meer van hem gehoord maar hij bleek onlangs te zijn teruggekeerd uit Rwanda, waar hij zes jaar heeft gewerkt.

AS: Klaas, wat heb je precies in Rwanda gedaan?
Klaas de Jonge: "Ik heb daar gewerkt voor een internationale organisatie die de situatie in de gevangenissen wil verbeteren. De situatie van de gevangenen in Rwanda is erg beroerd. In korte tijd werden meer dan 130.000 mannen opgepakt, waarvan de grote meerderheid beschuldigd werd van genocide. Het moeilijke is dat het meestal niet te bewijzen is. Iedereen is toen zonder enige vorm van proces opgepakt, slechts op basis van aanwijzingen en getuigenissen van de omgeving. En als je een hekel had aan je buurman, dan beschuldigde je die ook maar meteen van genocide en die werd dan opgepakt. Maar ook verder is de situatie in de gevangenissen erg slecht te noemen . Er zijn zo ontzettend veel mensen opgepakt, daar is eigenlijk helemaal geen ruimte voor. In gevangenissen met ruimte voor 300 man, daar zitten wel 3000 man."

AS: Wat heb jij gedaan om deze situatie te verbeteren?

Klaas de Jonge: "We zijn begonnen met het opzetten van werkplaatsen voor gevangenen, zodat ze iets nuttigs kunnen doen. We hebben gezorgd dat er mogelijkheden kwamen om meubels en kleding te maken en we hebben visserijprojecten opgezet. Verder hebben we het gevangenispersoneel opgeleid, zodat deze beter begrijpen hoe ze met gevangenen om moeten gaan. En tenslotte heb ik veel aandacht besteed aan het bedenken van alternatieven voor gevangenisstraf, zoals het verrichtten van taakstraffen in projecten ter verbetering van de leefomgeving."

Enkele jaren geleden besloot de Rwandese regering een halt toe te roepen aan de slepende voortgang van de processen tegen de 130.000 gevangen, aangezien het ernaar uitzag dat er anders de eerstkomende tweehonderd jaar geen eind aan zou komen. De overheid herstelde daarom een oude volksrechtspraak in ere, het zogenoemde ‘gacaca’-systeem. ‘Gacaca’ werd in de Rwandese oudheid gebruikt voor het oplossen van conflicten, geschillen en vetes op buurt- en dorpsniveau. De gemeenschap kwam bij elkaar, zette zich in het gras onder een boom en oordeelde over schuld en straf.

Mensenrechtenorganisaties en internationale donoren vreesden echter dat ‘gacaca’ tot een soort bijltjesdag zou uitgroeien. En organisaties van overlevenden protesteerden omdat die bang zijn dat veel verdachten vrijuit gaan bij gebrek aan getuigen. Ook Klaas de Jonge heeft grote scepsis ten aanzien van het succes van ‘gacaca’. Hij zegt daarover: "Er leeft te veel angst bij de bevolking om vrijuit te spreken en tot betrouwbare getuigenissen en dus berechtingen te komen. En zo wordt het dus een zinloos proces. Verder zijn er excessen zoals in het Rwandese dorp Kaduha. In plaats van dat ‘gacaca’ daar bijdroeg aan verzoening, werden er nieuwe moorden gepleegd onder de mensen die getuigenissen afleggen."

Hij gaat verder: "Organisaties van overlevenden wezen er vervolgens op dat er een rechtstreeks verband bestaat tussen deze moorden en onlangs vrijgelaten gevangenen. Op gezag van president Paul Kagame werden vorig jaar veertigduizend mensen op vrije voeten gesteld omdat ze onschuldig zouden zijn. Vrij kort na die amnestie moesten er daarvan vijftienduizend weer worden ingesloten, omdat ze volgens overlevenden wel degelijk hebben meegedaan aan de genocide. De overige 25 duizend worden in Rwanda met scheve ogen aangekeken. Tien jaar na dato is Rwanda nog steeds één hele grote open zenuw, hoor."

AS: "Klaas, je hebt zes jaar in Rwanda gewerkt. Hoe is de situatie in de Rwandese gevangenissen na al jouw inspanningen?"
Klaas de Jonge: "Nog steeds niet zo best, maar voor velen toch een beetje beter. Het is een druppel op een gloeiende plaat, dat besef ik heus wel. Maar er zijn er toch velen wiens lot ik een beetje heb kunnen verbeteren. Dat is mijn drijfveer."
 
Hannah Klautz
 
('gacaca' betekent in de lokale taal 'redeneren in het gras')

<< to Magazine


More in Politics:
Surprising Europe is Surprising Audiences
The first day of filming in Amsterdam,...

Wangari Maathai: "Nobody knows everything, you only learn by making mistakes"
In the 1970s, biologist Dr. Wangari...

"Peace is not an event, it's a process" - Interview with Liberian woman peace activist Etwede Cooper
Late 2003 saw the end of the brutal...


Currently in the magazine:
Magisch Afrika - maskers en beelden uit Ivoorkust
Magisch Afrika, een schitterende...

Julidans - South African choreographer and dance company from Senegal
"At the same time we were pointing a...

Coup Fatal- uitbundige muziektheatrale ode aan de ‘sapeurs’ van Kinshasa (Congo)
Van 16 t/m 18 juni presenteert het...

Manecas Costa - alsnog in Nederland - win vrijkaarten
Manecas Costa, zanger, componist en...

Online expositie Afrika-foto's Frits Eisenloeffel
Sinds begin februari 2014 staat op de...

Auteur Helon Habila over Olie op water - korting voor bezoekers Africaserver
Op woensdag 19 februari komt de...


Sites for this article:
International Criminal Tribunal for Rwanda - Rwanda Tribunaal
http://www.un.org/ictr/

VPRO-dossier Klaas de Jonge - Andere Tijden
http://geschiedenis.vpro.nl/dossiers/24756216/

Kaart van Rwanda
http://69.94.11.53/gifs/rwanda.pdf

Remembering Rwanda: The Rwanda 10th Anniversary Memorial Project
http://www.visiontv.ca/RememberRwanda/main_pf.htm

International Criminal Court (The Hague) - Situations & Cases: Congo, Uganda, CAR & Darfur/Sudan
http://www.icc-cpi.int/cases.html

'Genocide Serenade' van Kofi Setordji
http://www.vmcaa.nl/genocide/

Politics and Society
hyperlinks index Africaserver

Rwanda
hyperlinks index Africaserver


Processed by Apache Cocoon 2.1.7 in 94 milliseconds.