Arts | Politics | Economy | Education & Sciences20 Nov 2017
artikelfotoKenya
' Veldwerk is essentieel' - interview met Keniaanse eredoctor Ton Dietz
Education & Sciences, 28 Dec. 2007
Keniaans eredoctoraat voor Professor Ton Dietz

Hoogleraar sociale milieugeografie Ton Dietz kreeg een eredoctoraat aan de Moi University in Kenia. Het deed hem pijn dat de UvA de succesvolle relatie met de MU verbrak omdat ze wilde samenwerken met New York en Berlijn. ‘Want daarmee zou de UvA internationaal een hogere status verwerven.’
 
In Folia, het weekblad van de Universiteit van Amsterdam verscheen onderstaand interview door Floor Milikowski, dat de Africaserver mocht overnemen.

Trots vertoont Ton Dietz foto’s van graduation dayin het Keniaanse Eldoret. Samen met drieduizend bachelorstudenten, driehonderd masterstudenten en zestien promovendi van de Moi University wordt Dietz tijdens een uitbundige ceremonie in het zonnetje gezet. In tegenstelling tot de sobere bijeenkomsten aan de Nederlandse universiteiten wordt van afstuderen in Kenia een groot feest gemaakt.
Dietz:‘Je weet niet wat je meemaakt. Ik denk dat er tienduizend mensen waren. De optocht van de hoogleraren was prachtig. Iedereen heeft daar een andere toga aan, van de universiteit waar hij of zij gestudeerd heeft, in Amerika, in Europa, elders in Afrika of gewoon in Kenia.’ Te midden van dit bonte gezelschap ontving Dietz het eredoctoraat, uit handen van de rector en internationaal vooraanstaande historicus Bethwell Allan Ogot. Een eerbetoon dat niet onbegrijpelijk is gezien de verdiensten van de 55-jarige hoogleraar sociale milieugeografie. In de jaren tachtig maakte Dietz als promovendus voor het eerst kennis met Kenia en de Moi University. Het resulteerde in vele gezamenlijke onderzoeksprogramma’s. Vanaf de jaren negentig werd een intensief samenwerkingsproject opgezet tussen studenten en medewerkers in Amsterdam, Maastricht, Groningen, Delft en Wageningen, en de collega’s in Eldoret. Ook Dietz’ vrouw, UvA-medewerker Annemieke van Haastrecht, deed mee aan het project. Een vruchtbare periode, zowel voor de Nederlanders als voor de Kenianen.
Dietz: ‘Je merkt dat veel mensen als ze over samenwerking met Kenia horen meteen denken dat we ontwikkelingshulp leveren. Maar dat is onzin. Op allerlei manieren heeft de UvA er heel veel baat bij gehad. In de loop der jaren zijn ongeveer 130 studenten van ons naar Eldoret geweest en hebben wij mogen pronken met een aantal goede promoties van Keniaanse promovendi, waar de UvA bovendien financieel beter van is geworden. Maar het belangrijkst is dat we samen goed onderzoek hebben kunnen doen. Echt pionierswerk binnen de milieugeografie dat toppublicaties heeft opgeleverd en waarmee we ook internationaal aanzien hebben verworven.’

Black Power
Enigszins gepikeerd verteld Dietz over het imago van zijn werk in Kenia. Jarenlang werd hij geplaatst in de hoek van liefdadigheid en geitenwollen sokken. Collega’s die hij benaderde voor het begeleiden van Keniaanse toptalenten begonnen een kennismakingsgesprek vaak met neerbuigende teksten als ‘You do know that we have very high standards here. It will be difficult for you to succeed.’ ‘Dan ging het over iemand die al cum laude was afgestudeerd in Kenia. Maar dat blijkt er dan even niet toe te doen. Als voorbeeld noemt Dietz een studiereis die hij met vijf Kenianen maakte naar Engeland. Ondanks de juiste papieren en afspraken bij voorname Engelse universiteiten werd het gezelschap bij de douane lange tijd opgehouden door wantrouwende grensbeambten.
Dietz: ‘Ze geloofden niet dat het waar was dat al deze zwarte mannen en vrouw academici waren. “How can they be so smart?”werd er letterlijk gevraagd. Voor veel mensen geldt toch nog het beeld dat iemand uit een ontwikkelingsland niet slim kan zijn. Dus wordt ook verondersteld dat de samenwerking eenrichtingsverkeer is, dat wij Hollanders de Afrikanen helpen.’ Om het tegendeel te bewijzen trekt hij een tweeledig proefschrift uit de kast. De ene helft werd geschreven door de Hollandse oud-UvA-studente Karen Witsenburg, de andere staat op naam van de Keniaan Adano Wario Roba. De twee leerden elkaar tijdens een studiereis van Witsenburg in Kenia kennen, trouwden en promoveerden cum laude aan de UvA met een duo-promotie over nomadische veehouders in Noord-Kenia. Onlangs werden ze, opnieuw gezamenlijk, aangesteld aan het prestigieuze Max Planck Institut für ethnologische Forschung in het Duitse Halle. Geen liefdadigheid dus, maar hoogstaande wetenschap.
Dietz: ‘Dat is een heel bijzonder verhaal, ja. Niet alleen omdat het zo’n succesverhaal is, maar ook omdat Adano de vertegenwoordiging is van het goede onderwijssysteem in Kenia. Als klein jongetje, opgroeiend in een uithoek van het land, werd hij door een Italiaanse missionaris van de markt geplukt en naar school gestuurd. Zijn ouders, broers en zussen waren nooit naar school geweest en dus analfabeet. Maar Adano bleek een genie te zijn. Hij haalde overal tienen. Op de lagere school, de middelbare school en de universiteit. Je moet je voorstellen hoe verwarrend dat is als je nooit hebt geweten dat er iets bestond als intellectuele ontwikkeling, en als er in je familie niemand is die een vergelijkbare ontwikkeling heeft doorgemaakt. Adano raakte enerzijds helemaal in de ban van zijn talent, wilde alleen nog maar bezig zijn met leren. De onverwachte kans om iets te bereiken in zijn leven greep hij met beide handen aan. Anderzijds had hij het er psychologisch gezien behoorlijk moeilijk mee. Met de relatie met zijn familie, het omgaan met zijn talent, met tijd vrij nemen voor andere dingen in zijn leven, zoals Karen en hun twee kinderen. Dat zijn lastige dingen. Maar het geeft wel aan wat een degelijk, goed onderwijssysteem kan doen voor een individu en voor een land.’
Lachend vertelt Dietz over de toegewijde onderwijsinspecteurs die door weer en wind, tijdens voorspoed en crises scholen in de verste uithoeken van het land bezoeken en onderwerpen aan een uitermate kritische inspectie. Terug op kantoor verwerken ze de verworven kennis tot degelijke rapportages.
Dietz:‘Iedereen in Kenia is zich bewust van het belang van onderwijs als uitweg, als ontwikkelingsmiddel. Ongeveer 80 procent van de kinderen maakt de lagere school af, 40 procent gaat naar de middelbare school en in totaal zijn er nu 90.000 studenten aan de 15 universiteiten. Dat is erg veel vergeleken met de buurlanden. Bovendien is het onderwijs van hoog niveau en is er enorme concurrentie, waardoor iedereen zo goed mogelijk wil presteren.’ Met als gevolg dat de door Dietz zo geliefde Moi University de afgelopen 25 jaar uitgroeide tot een volwaardige universiteit, met een populatie van 17.000 studenten en een rector met internationale uitstraling. Dietz:‘Als ik daar bij stilsta, roert dat me echt. Toen ik er in oktober was om het eredoctoraat in ontvangst te nemen zag ik tijdens het uitspreken van mijn citationhet publiek voor me. Studenten, PhD’s, hoogleraren, ze waren bijna allemaal zwart. Toen ik 25 jaar geleden voor het eerst in Kenia kwam, waren veel studenten en medewerkers blank of Indisch. Nu is het echt een trotse black power-universiteit.’

Maatschappelijke relevantie
De succesvolle ontwikkeling stelt Dietz gerust over de toekomst van de universiteit. Sinds een aantal jaren is de officiële samenwerking tussen de UvA en de Moi University beëindigd, maar ook zonder Hollandse steun redden de Kenianen zich prima.
Dietz:‘Het deed me pijn dat de succesvolle samenwerking werd stopgezet. Zeker omdat het gebeurde op onterechte gronden, omdat men aan de UvA geen zin meer had in “ontwikkelingshulp”, maar tijd en geld wilde steken in samenwerking met New York en Berlijn. Want daarmee zou de universiteit internationaal een hogere status verwerven. Voor de Moi University heeft het echter goed uitgepakt. Uiteraard waren ze daar eerst teleurgesteld, maar er is snel een besef ontstaan dat ze het ook zonder subsidie moesten redden. En ze hebben bewezen dat ze dat kunnen.’
Voor de UvA is de schade volgens Dietz groter. Hoewel het tij inmiddels is gekeerd en het bewustzijn weer leeft dat onderzoek in en naar ontwikkelingslanden juist van groot belang is, dreigt de universiteit, stelt Dietz, de plank mis te slaan. ‘In Europa en Amerika zijn academici gewend om vooral te kijken naar onderzoeken en voorbeelden in de buurt. Neem nou urbanisatie. In Europa en Amerika is nauwelijks een megastad te vinden; van grootschalige urbanisatieprocessen is geen sprake meer. Echte urbanisatie vindt tegenwoordig plaats in Afrika, Azië en Latijns-Amerika. Daar groeien de megasteden als kool. Door je bij onderzoek te beperken tot ontwikkelingen in Europa of de VS mis je grotendeels wat er in de wereld op dit terrein gebeurt. Door onze samenwerking met de MU hebben we voorop kunnen lopen bij milieugeografisch onderzoek in Afrikaanse steden. Omdat daar kennis aanwezig was die wij niet hadden en omdat we in Kenia veel en goed veldwerk konden doen. Die positie verliezen we nu.’ Het effect, vermoedt Dietz, is dat de UvA langzaamaan voorbij zal worden gestreefd door concurrerende universiteiten in China en Korea en over wat langere tijd in Afrika. ‘Omdat ze daar direct te maken hebben met de grote ontwikkelingen van deze tijd, met milieu- en klimaatproblemen, demografische problemen en economische ontwikkelingen. Dan heb je niet zoveel aan theoretisch onderzoek. Na al die jaren in Kenia ben ik er wel achter dat de grote theorieën en de weerbarstige praktijk vaak weinig met elkaar te maken hebben. Veldwerk, het toetsen van theorieën aan de praktijk is echt essentieel wil je onderzoek enige maatschappelijke relevantie hebben. En zonder dat heeft onderzoek voor mij weinig waarde.’
 
© Floor Milikowski
 
Floor Milikowski is freelance-journaliste die regelmatige voor Folia schrift, het weekblad van de Universiteit van Amsterdam (UvA)
Ton Dietz is hoogleraar aan de UvA, Faculteit der Maatschappij- en Gedragswetenschappen - Afdeling Geografie, Planologie en Internationale Ontwikkelingsstudies


<< to Magazine


more images for
' Veldwerk is essentieel' - interview met Keniaanse eredoctor Ton Dietz: fotofoto
More in Education & Sciences:
African Thesis Award 2011 - Call for Submissions
Are you interested in Sub-Saharan...

The Dark Continent
The prettiest sky at night in the world...

Thesis on Sexual Violence Against Lesbian Women in South Africa
South Africa was the first state...


More in Kenya:
Wangari Maathai: "Nobody knows everything, you only learn by making mistakes"
In the 1970s, biologist Dr. Wangari Maathai founded the Green Belt Movement, a...

People fighting for food - Arjen Westra's weblog from Nairobi
Arjen is freelance Africa journalist, traveling the continent and publishing...


Currently in the magazine:
Magisch Afrika - maskers en beelden uit Ivoorkust
Magisch Afrika, een schitterende...

Julidans - South African choreographer and dance company from Senegal
"At the same time we were pointing a...

Coup Fatal- uitbundige muziektheatrale ode aan de ‘sapeurs’ van Kinshasa (Congo)
Van 16 t/m 18 juni presenteert het...

Manecas Costa - alsnog in Nederland - win vrijkaarten
Manecas Costa, zanger, componist en...

Online expositie Afrika-foto's Frits Eisenloeffel
Sinds begin februari 2014 staat op de...

Auteur Helon Habila over Olie op water - korting voor bezoekers Africaserver
Op woensdag 19 februari komt de...


Sites for this article:
Folia - website jaargang 61 - nummer 15
http://www.folia.nl/Weekblad/Deze_week/2006/Folia+15+Jaargang+61.htm

UvA - Keniaans eredoctoraat voor professor Ton Dietz
http://www.fmg.uva.nl/object.cfm/4126FE66-C3B1-4C0A-8CD96353E69EA0AD/DCF86B9A-1321-B0BE-68D7EEFD8DF17220

Moi University in Eldoret, Kenia
http://www.mu.ac.ke/

Universities
hyperlinks index Africaserver

Kenya
hyperlinks index Africaserver


Processed by Apache Cocoon 2.1.7 in 218 milliseconds.