artikelfotoMali
Terugkijken op kunst in Bamako, een maand Bogolan
Kunst, 19 Mar. 2010


Studenten van de opleidingen Beeldende Vorming van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten en de Fontys Hogeschool voor de Kunsten Tilburg hebben een maand gestudeerd aan L`Institut National des Arts van Mali om zich de bogolantechniek eigen te maken. Schilderen met modder op doek!

In drie eerdere columns hebben de studenten ons op de hoogte gehouden van hun wedervaren per week, in dit artikel een terugblik.
 
Na een intensieve en enerverende maand zijn wij terug in Nederland. Het aanleren van de bogolantechniek was een precies en bewerkelijk proces. We hebben ons allen hierin kunnen vinden, eigenheid weten te behouden en uit de collectieve bogolan is een mooie doek voortgekomen.

We hebben ook heel veel contact gemaakt met de jongens waar we mee samenwerkten en met diverse Malinese kunstenaars. We hebben alles gezien in Bamako en zijn afgereisd naar de stad Ségou, het beroemde pottenbakkersdorp Kalabougou is bezocht en we hebben over de mythen van (de natuurplek) Sibi gehoord, terwijl we daar in de natuur rondwandelden.

Diverse malen bezochten we markten en we onderhandelden volop. We hebben in brakke taxi’s gezeten die ons door het verstikkende verkeer toch op de plaats van bestemming wisten te brengen. De verwondering over de hoeveelheid mensen die in één sotrama passen is gebleven.

We zijn bewoners van onze buurt geworden, de bakker en de buren herkenden ons en maakten altijd even een praatje. We hebben gedanst op ons terras met de jongens op Westerse pop tot en met Malinese nummers.

We hebben diverse discussies gehad met de jongens over de rol van de vrouw, het drinken van alcohol en het benaderen van dames. In Mali roepen de jongens ‘psst, psst ‘op straat als ze een meisje leuk vinden. In Nederland wordt dat als hoogst irritant en respectloos ervaren. Uiteindelijk zijn er veel verschillen beter begrepen. Dit alles heeft ook tot veel hilariteit geleid. Humor is een goede bruggenbouwer.

De rol van een docent is In Mali geheel anders dan wij gewend zijn. In Mali is de docent de baas en discussiëren bestaat niet. De lessen die wij op de INA hebben gegeven waren dan ook totaal anders dan de Malinese studenten gewend zijn. Wij vonden het opmerkelijk dat er in onze ogen zo weinig ruimte was om te werken vanuit fantasie. Er zijn zeker vrije werken voortgekomen uit onze lessen, maar de overdracht zorgde wel voor menige frons en het duurde ook even voor ze aan de gang gingen. Een beetje vreemd, maar achteraf toch wel vernieuwend en leuk.

Wij hebben veel geleerd van hen en zij van ons. We zijn als een groep overeind gebleven en ook individueel. Onze talenkennis is verrijkt en de jongens kunnen een beetje Nederlands.

Kortom, het project is bijzonder geslaagd. Al deze ervaringen staan uitgebreider beschreven op onze website kunstnomade.com en in drie delen van The Amazed Column hier op de Africaserver.

We zijn destijds met een aantal vooraf gestelde verwachtingen, doelstellingen, leerdoelen en interculturele competenties op pad gegaan. Hieronder blikt elke studente afzonderlijk terug op haar bevindingen.

Annelou Neervoort

Voordat ik naar Mali vertrok heb ik mij als brave student maar ook als echte Westerling goed ingelezen. Wat zullen de grootste cultuurverschillen zijn, wat gaan we in Mali eten, hoe kom je van A naar B? Allerlei vragen die ik samen met de andere studentes en onze twee docenten van tevoren precies beantwoord wilde hebben.

En dan, dan sta je daar opeens, midden in Mali in de hoofdstad, smogstad, Bamako. En niets is zoals je verwachtte.. Voorbereid op het ergste stapte ik zo mijn Malinese leven binnen en alles viel mee. Een super huis, een heerlijke ontvangst en overal en altijd lachende gezichten en vrolijke kleuren. Voordat je het weet is het doodnormaal dat je buurvrouw 20 kilo bananen op haar hoofd draagt en dat de kinderen uit de buurt hals over kop naar je toe komen rennen om een hand te geven en ‘BONJOUR!! Toebaboe!!’ (blanke) te schreeuwen. Het wordt normaal om met 25 mensen in een busje te zitten dat in Nederland al 5 APK’s geleden niet meer door de keuring heen zou zijn gekomen. Mijn verwachtte cultuurshock bleef uit, dacht ik.

Pas nu, weer terug in Nederland gaan alle verschillen echt indruk op mij maken. Waarom kijkt iedereen hier zo nors en waarom zijn al onze kleren zo saai en grijs. Iedereen is op weg naar een volgende afspraak en als je ‘hallo’ zegt schrikken ze alleen. Een verklaring heb ik nog niet gevonden en die is er misschien wel niet.

Het enige wat mij nu te doen staat is de vrolijke Malinese vriendelijkheid in mijn hoofd en hart te onthouden en met kleine beetjes aan mijn Amsterdamse stadsgenoten over te dragen, kijken hoe lang ik het vol houd ‘hallo, goedendag, hoe gaat het?’ te blijven zeggen. En als het me hier toch wat te grijs wordt gewoon een enkeltje Mali boeken..

Anouska Gloudemans
Ik had verwacht om tijdens het project veel te leren over de omgang met mensen. Niet alleen hoe wij als groep zouden functioneren, maar ook het effect van de cultuurverschillen onderling. Uiteindelijk bleek dat we op sommige punten inderdaad een andere kijk hadden maar ook veel overeenkomsten.

We hebben een goede voorbereiding gehad, zodat de verwachtte cultuurshock hartstikke is meegevallen. De taal was af en toe wel een barrière, vooral bij het lesgeven op de Institut National des Arts moest je goed je les in het Frans voorbereiden. Maar je leert zo veel over je lessen aanpassen aan een andere doelgroep en je bent ook veel bezig met het plannen en samenwerken.

In Mali zijn de rolverdelingen tussen docent en student veel strenger en als je niet oppast passeer je snel iemand. Het is dus belangrijk dat je daar rekening mee houdt in de communicatie naar de ander toe.

Ik heb daar echt veel geleerd over hoe ik zelf in een hele andere omgeving functioneer. Binnen mijn praktijkwerk maar ook met het overbrengen van de theorie. Ik heb mijzelf laten inspireren door mooie stoffen en mensen en deze inspiratie kan ik inzetten voor mijn praktijkwerk.

Deze ervaring heeft mij verrijkt op alle vlakken, juist door veel verschillen te ervaren kan je steeds beter keuzes maken in hoe je zelf met je lessen omgaat. Zowel bij de theorie als in de praktijk.

Brigitte Fafieanie

Mali is een sociaal land. Ik heb mij er direct veilig en geaccepteerd gevoeld. We hebben een goed contact gehad met de jongens waar wij mee samenwerkten.

Ook met de vrienden van onze huisbaas die bijna dagelijks over de vloer kwamen en met de mensen in de buurt hebben we veel gesproken en vooral gelachen. De bezoeken aan de diverse kunstenaars waren echt geweldig. Ik heb veel geleerd door de gesprekken waarin hun visie, de verschillen en overeenkomsten in het beleven van het kunstenaarschap en de kunstwereld op zich duidelijk werd.
We hebben allemaal een passie voor kunst kijken en maken, maar de achterliggende gedachte maakt vaak het culturele verschil. De jongens van de INA werken veel met symbolen, hun cultuur staat daar bol van en zij koesteren deze.

Vooral dit en de naturalistische wijze waarop zij op school werken is verschillend dan die van mij. Ik laat mij veel meer leiden door een direct gevoel en zij uitten dit door de vertaling ervan in symboliek.
Uiteindelijk vertellen we allemaal een verhaal en dat is ook hetgeen mij in Mali het meest heeft geïnspireerd. Ik heb vooral gekeken en geluisterd naar de wijze waarop mensen met elkaar en ons communiceren, de handgebaren, de manier van grapjes maken.

Soms dacht ik even dat vrouwen ons met argusogen bekeken en dan maakte ik contact en kreeg ik bijna altijd een glimlach terug. Het bleek dus dat contact maken, hoe miniem ook, eventuele angst of andere gedachten wegneemt.

De mensen hebben mij begroet, uitgelachen en aangeraakt omdat ik blank ben en ik heb teruggelachen en ‘zwarte’ gezegd. Iets dat hier in Nederland niet zo geaccepteerd wordt.

De warmte, geuren, grote kleurrijke reclames op muren van Maggi en La Vache qui rit; de uitingen van verwantschap met Barack Obama en de rebel Che Chevara; de Niger die zo stil stroomt dat het watervlak altijd rimpelloos lijkt en waar je in een pirnasse zo fijn doorheen kunt varen. Dat is Mali in een notendop.

In Mali zijn heeft mij rust gegeven, doordat ik mij kon overgeven aan het feit dat de dag niet altijd liep zoals vooraf bedacht. Dit zorgde voor minder onrust, minder moeten en met die vrijheid enorm veel kunnen doen op een dag.

Naar Mali afreizen leek mij al een cadeautje en dat is het ook gebleken.

Laura Oerlemans

Een intensieve en intense reis. Veel gedaan, veel geleerd en veel verwonderd. De dingen die mij het meest zijn bijgebleven zijn enerzijds de cultuur en anderzijds de omgang met materiaal. Zo gastvrij, sociaal en betrokken, maar ook de ontspannenheid tegenover de intense beleving van muziek en elkaar. Uitgebreide ondervragingsrituelen van handjes schudden tot herhaaldelijk vragen hoe het met je gaat en of je lekker hebt geslapen. De tijd nemen voor elkaar.

Sowieso heeft tijd een heel ander betekenis dan bij ons, geen lineair begrip maar juist veranderlijk en haast bijna onmeetbaar. Geen strakke tijdsplanningen, integendeel, de dingen komen zoals ze ook weer gaan, je eigen invloed is nihil. Hoe ontzettend druk ik het mezelf kan maken om deadlines en veranderende afspraken, des te meer ontspannen ik in Mali omga met veranderlijke situaties. Het glijdt zo mijn schouders af. Met optimisme gaat men hier de toekomst tegemoet. Dit cultuurverschil verrast mij. Net zoals het mij heeft verwonderd hoe ontzettend respectvol men hier met materiaal omgaat. Uit meerdere kunstenaarsbezoeken en blikken op straat is gebleken: het materiaal wat de Malinese omgeving de bevolking biedt, wordt intensief gebruikt. Van het recycled plastic op de markt tot het gebruik van katoen en stof in het werk van kunstenaar Abdoulaye Konaté.

Het gebruik van natuurlijke pigmenten in de bogolans en zelfs in de eigen gemaakte hutjes langs de weg. Het materiaal uit de directe omgeving wordt gebruikt, maar het materiaal wordt niets aangedaan. Geen grove bewerkingen, afvlakkingen of verbloemingen. Het blijft intact en de kwaliteiten worden juist extra zichtbaar gemaakt. Dit in tegenstelling tot het Westen, waarin gemaakte esthetica de boventoon voert waardoor ieder gemaakt object een puntgave en kunstmatige uitstraling krijgt. Ruw, essentieel en levendig staan daarmee in groot contrast en dat maakt dat deze ervaringen en gewaarwordingen voor mij in de toekomst een grote inspiratiebron zullen zijn.

Malou Zuidema

- Ca va?
- Ca va bien
- Bien dormi?
- Oui bien dormi, comme un grand bébé!
- Pas fatigué?
- Pas fatigué
- En forme?
- Oui!

De blije begroetingen van de Malinese INA studenten. Iedere dag dat we ze tegenkwamen, welk tijdstip dan ook, werd iedereen uitgebreid begroet. Net zoals de buren en buurtkinderen in onze straat ons vrolijk begroetten. Deze vrolijkheid en vriendelijk blijft in mijn hoofd ronddwalen. Vooraf waren we gewaarschuwd dat de bogolanlessen erg traag zouden verlopen, de docent een dominante rol heeft en dat discussie niet mogelijk zou zijn. Met een open view ben ik het project gestart. Ik zou wel zien hoe het zou verlopen en er het beste van maken. En inderdaad: de bogolanlessen verliepen traag en zonder enige toelichting van een stappenplan zijn we aan de slag gegaan. Bij doorvraag bij mijn Malinese collega naar andere stappen of kleuren kreeg ik steevast het antwoord “dat is aan de docent te bepalen”. Zo werd steeds gezegd dat ik niet teveel moest doen want dan zou ik moe worden. Een resultaat van deze afwachtende houding is langer dan een middag niets doen en wachten tot alle materialen voor de kleur wit in het atelier waren. ‘Op’ is dus ook echt ‘op’ en nieuwe halen…”dat zou kunnen maar de docent…”. Al dit soort kleine verrassingen maken de bogolandoeken nu extra de moeite waard! En gezellig, dat is het dan ook!

We hebben niet alleen aan de bogolantechniek gewerkt, maar we zijn we ook op bezoek geweest bij veel Afrikaanse kunstenaars. Het is fascinerend hoeveel kunstenaars op zoek zijn naar een vorm waarin ze hun achtergrond en identiteit kunnen uiten. De ene kumstenaar met meer middelen dan de andere, maar ieder heeft een verhaal dat gebonden is aan sterke tradities.

Een ander onderdeel van het project is lesgeven. Omdat bekend was dat de studenten van INA weinig tot geen lesmateriaal hebben en er vooral vanuit het vertrouwde gewerkt wordt, wilden wij het roer omgooien. Het verscheuren van een eigen schilderij, modeltekenlessen van een halve minuut en tekenen naar de fantasie. Dat alles was moeilijk, maar de geschrokken reactie die ik verwachtte bleef achterwege. In plaats daarvan een veel meer afwachtende houding zonder blijk te geven van een mening. De studenten startten pas na een duidelijk ‘hebben jullie het begrepen’ en ‘jullie kunnen beginnen!’.

Al met al een geslaagde maand.

- A demain!

Michélle Ouwerkerk

Voor vertrek wist ik dat ik in een totaal andere omgeving terecht zou komen, een omgeving met een andere cultuur een ander klimaat en andere gewoonten. Doordat ik me zo bewust was van het feit dat ik in een totaal andere wereld zou stappen, denk ik achteraf dat dit ook de reden was waardoor ik me er zo vertrouwd voelde.

Het leven in Mali is totaal anders dan in Nederland. Iedereen leeft er samen en ondanks het feit dat je ‘anders’ bent, word je onmiddellijk opgenomen in die sfeer en sta je geen moment meer stil bij het feit dat alles er zo verschilt. Mali is een van de armste landen van de wereld maar toch heb ik daar in de afgelopen maand weinig van gemerkt. Geld is er geen groot issue, eerlijkheid en vertrouwen in de mens is belangrijker. Verder merk je wel hoe creatief mensen worden met spullen. Elk potje wordt gerecycled. Op deze manier zie je ook goed hoe dankbaar de mensen zijn met de dingen die ze wél hebben en die tevredenheid straalt overal van af.

Het was een ongelooflijke ervaring om zo intensief samen te kunnen werken met Malinese studenten. Niet alleen om het feit dat we op intensieve wijze het cultuurverschil hebben meegemaakt, maar door deze samenwerking en de bezoeken aan diverse kunstenaars hebben we een beeld kunnen krijgen van de hedendaagse kunstwereld in Bamako.

We hebben onze visies kunnen uitwisselen en het Malinese kunstonderwijs kunnen ervaren. Deze ervaring heeft mij niet alleen een beeld gegeven van het leven en het kunstonderwijs in Mali, maar heeft er ook voor gezorgd dat ik die aspecten in Nederland vanuit een heel andere oogpunt kan bekijken.
 
door Brigitte Fafieanie
 
Kunstnomade is een samenwerking tussen de docenten opleidingen Beeldende Vorming van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten en de Fontys Hogeschool voor de Kunsten Tilburg.

Onder leiding van twee docenten kunstgeschiedenis, Ans Hom en Rosalie van Deursen, is er een intercultureel uitwisselingsproject opgezet naar Mali. Zes studenten hebben een maand aan L`Institut National des Arts gestudeerd, om zich de bogolantechniek eigen te maken. Schilderen met modder op doek! Daarnaast is er les gegeven op de INA en de AISB (Amercan International School of Bamako ) en zijn er ontmoetingen geweest met Malinese kunstenaars. Dit alles in samenwerking met zeven vierdejaars studenten van de INA.

Klik hier om de blog uit Mali te lezen.


<< naar Magazine


meer foto's voor
Terugkijken op kunst in Bamako, een maand Bogolan: fotofotofotofotofotofotofotofotofotofoto
Meer in Kunst:
Magisch Afrika - maskers en beelden uit Ivoorkust
Magisch Afrika, een schitterende...

Julidans - South African choreographer and dance company from Senegal
"At the same time we were pointing a...

Coup Fatal- uitbundige muziektheatrale ode aan de ‘sapeurs’ van Kinshasa (Congo)
Van 16 t/m 18 juni presenteert het...


Meer in Mali:
Vieux Farka Touré in Nederland, winactie voor lezers Africaserver
In november verzorgt Vieux Farka Touré, de zoon van de legendarische Ali Farka...

De nieuwe bibliotheek van Timboektoe: verwoest in januari 2013
Bijna drie jaar geleden schreef Esther Bakker onderstaand artikel over de...

Twee Afrikaanse concerten Amsterdam Electric Guitar heaven - korting voor bezoekers Africaserver
15 en 16 december twee gitaardubbelconcerten met Afrikaanse inbreng in het...


Magazine actueel:
Manecas Costa - alsnog in Nederland - win vrijkaarten
Manecas Costa, zanger, componist en...

Online expositie Afrika-foto's Frits Eisenloeffel
Sinds begin februari 2014 staat op de...

Auteur Helon Habila over Olie op water - korting voor bezoekers Africaserver
Op woensdag 19 februari komt de...


Sites bij dit artikel:
Kunstnomade
http://kunstnomade.nl

Het volledige blog vanuit Mali
http://www.kunstnomade.com/?page_id=69

Eerste column vanuit Mali, 16 februari 2010
http://www.africaserver.nl/magazine.htm?art=a2010021616110573&taal=nl

Tweede column vanuit Mali, 2 maart 2010
http://www.africaserver.nl/magazine.htm?art=a20100302120805207&taal=nl

Derde column vanuit Mali, 9 maart 2010
http://www.africaserver.nl/magazine.htm?art=a20100309124352793&taal=nl

Overig onderwijs
hyperlinks index Africaserver

Mali
hyperlinks index Africaserver


Processed by Apache Cocoon 2.1.7 in 123 milliseconds.